ჩვენ აქა ვპოვეთ ზღვის პირსა კაცი უსულოდ მდებარე,
ვუშველეთ, ენა მოეცა სიტყვისა გამომგებარე;
ვჰკითხეთ, თუ: “ვინ ხარ, ღარიბო, რასა საქმისა მძებარე?”
გვითხრა: “თუ შეხვალთ, დაგხოცენ; კიდე ცოცხალ ვარ მე ბარე?!”

თქვა: “ქარავანი ეგვიპტით გამოვემართეთ ერითა,
ზღვასა შევედით ტვირთულნი ლარითა მრავალ-ფერითა,
მუნ მეკობრეთა დაგვხოცნეს ძელით, სახნისის წვერითა;
ყველაი წახდა, არ ვიცი, აქა მოსრულვარ მე რითა!”

ლომო და მზეო, ესეა მიზეზი აქა დგომისა,
დაბრუნვებითა გვეცემის ზიანი არ-საზომისა;
შევიდეთ, ვა თუ დაგვხოცნენ, ძალი არა გვაქვს ომისა,
ვერცა ვდგათ, ვერცა წასრულვართ, ღონე წაგვსლვია რჩომისა”.

ყმამან უთხრა: “ვინცა ჭმუნავს, ცუდია და ცუდად სცთების!
რაცა მოვა საქმე ზენა, მომავალი არ აგვცთების;
მე მივინდობ სისხლთა თქვენთა, შემოვისხამ, და-ცა-მწვთების,
ვინცა გებრძვის, ხრმალი ჩემი მბრძოლთა თქვენთა დააცვთების”.

მოქარავნენი აივსნეს სიხარულითა დიდითა,
თქვეს: “ყმა ვინმეა ჭაბუკი, არა ჩვენებრვე რიდითა,
აქვს თავისაგან იმედი, ვიყვნეთ გულითა მშვიდითა”.
შევიდეს, ჩასხდეს ხვამალდსა, გაჰმართეს ზღვისა კიდითა.

სიამოვნესა დარითა იარეს, არ სიძნელითა
მათი ბადრაგა ავთანდილ უძღვის გულითა ქველითა.
გამოჩნდა ნავი მეკობრე დროშითა მეტად გრძელითა,
მას ნავსა ნავთა სალეწლად სახნისი ჰგია ძელითა.

კიოდეს და მოდიოდეს, იზახდეს და ბუკსა ჰკრესა;
შეუშინდა ქარავანი მათ ლაშქართა სიდიდესა;
ყმამან უთხრა: “ნუ იშიშვით თქვენ იმათსა სიალფესა,
ანუ დავჰხოც იმ ყველასა, ან სიკვდილი ჩემი დღეს-ა.

“Here on the strand we discovered a youth lying unconscious.
When he recovered his senses we asked him to tell us his story.
What has befallen you, stranger? What brings you to this country?
Do not embark’, he said, ‘Pirates are roving the waters’.

“‘Our caravan set out from Egypt, with a convoy to guide and protect us.
The ship we embarked on was laden with merchandise costly and precious.
Pirates soon plundered our vessel, our men were captured and slaughtered.
I do not know how I survived it, nor do I know how I came here’.

“This is the reason you see us, distressed and lamenting, O lion.
If we return to our city, our losses will be our destruction.
If we embark, the marauders will plunder our vessel and kill us.
We are bewildered and helpless, courage and reason forsake us”.

Avtandil said: “It is useless to abandon yourselves to your sorrow.
Destiny will not be cheated, none can reverse its decisions.
Fear not these pirates, however! Count upon me to assist you!
All who would fight you shall perish, pierced through by the blade of my sabre”.

Joy filled the hearts of the merchants; courage returned to their spirits.
“He is a lion-like hero. not timid like us but intrepid.
We will put all in his keeping – our hopes, our lives, our possessions”.
Therefore they boarded a vessel, heavily loaded with treasure.

All unmolested, their vessel sailed under favouring breezes,
To Avtandll, hero undaunted, the merchants entrusted their safety.
After some days on the ocean, a vessel came sailing toward them.
Flying the flag of the pirates, a battering ram at its bows.

The ship of the pirates came nearer, with shouting and blaring of trumpets.
The sight of their numbers struck terror in the timorous hearts of the merchants.
Avtandil bade them take courage: “Fear not the boasting of braggarts.
Either today I will slay them or lay down my life in the effort!

უგანგებოდ ვერას მიზმენ, შე-ცა-მებნენ ხმელთა სპანი;
განგებაა, არ დავრჩები, ლახვარნია ჩემთვის მზანი;
ვერ დამხსნიან ვერ ციხენი, ვერ მოყვასნი, ვერცა ძმანი, –
ვინცა იცის ესე ასრე, ჩემებრვეა გულოვანი.

თქვენ, ვაჭარნი, ჯაბანნი ხართ, ომისაცა უმეცარნი,
შორს ისრითა არ დაგხოცნენ, ჩაიხშენით თანა კარნი;
მარტო მნახეთ, ვით შევება, ვით ვიხმარნე ლომნი მკლავნი!
მეკობრისა ნავისანი სისხლნი ჰნახნეთ მონაღვარნი”.

ჩაიცვა ტანსა აბჯარი ქცევითა ვეფხებრ მკრჩხალითა.
მას ხელთა კეტი რკინისა ჰქონდა ხელითა ცალითა;
ნავისა თავსა გულითა წადგა შიშ-შეუვალითა,
ვითა მჭვრეტელნი ჭვრეტითა, მტერნი დახოცნა ხრმალითა.

კიოდეს იგი ლაშქარნი, ხმა მათი არ გაწყდებოდა,
აძგერეს ძელი, რომელსა ზედა სახნისი ჰგებოდა;
ყმა ნავის თავსა უშიშრად ქვე დგა, არ თურე კრთებოდა,
კეტი ჰკრა, ძელი მოსტეხა, სხვით არათ არ მოსტყდებოდა.

ძელი მოსტყდა და ავთანდილ დარჩა ნავ-დაულეწელი;
შეშინდეს იგი ლაშქარნი, გზა ძებნეს გარდსახვეწელი;
ვეღარ გარდესწრნეს, დარდუხლტა მტერთა მი და მო მლეწელი;
არ დარჩა კაცი ცოცხალი მუნ მისგან დაუფრეწელი.

მათ ლაშქართა გულ-უშიშრად ასრე ჰხოცდა, ვითა თხასა;
ზოგი ნავსა შეანარცხის, ზოგსა ჰყრიდა შიგან ზღვასა;
ერთმანერთსა შემოსტყორცის, რვა ცხრასა და ცხრა ჰკრის რვასა;
დაკოდილნი მკვდართა შუა იმალვიან, მალვენ ხმასა.

გაუმარჯვდა ომი მათი, ვითა სწადდა მისსა გულსა.
ზოგთა ჰკადრეს ზენაარი: “ნუ დაგვხოცო, შენსა სჯულსა!”
არ დახოცნა, დაიმონნა, დაჰრჩომოდა რაცა წყლულსა.
მართლად იტყვის მოციქული: “შიში შეიქმს სიყვარულსა”.

“They can do nothing to me if I am not doomed to die;
But if my fate is to fall, already the lances are sharpened.
Comrades in arms can do nothing for him who is marked for disaster.
He who has mastered this wisdom will never fear destiny’s workings.

“Merchants and traders are weaklings, unskilled in the knowledge of warfare,
Therefore seek shelter and safety, lest the swift arrows destroy you!
See me, alone in the battle, using my limbs like a lion!
See how the blood of the corsair shall crimson the waters around us!”

With movements as swift as a panther, he clad himself in armour,
Wielding a weapon of iron as if it were light as a feather.
Dauntless of heart and demeanour he stood in the helm of the vessel
Slaying the foe with his sword as his glance slew the hearts of beholders.

The enemy yelled without ceasing, propelling their ram from the buttress,
But Avtandil stood in the prow and faced them with unflinching courage.
He struck at the ram with his mace, breaking its shaft into splinters,
He struck with the strength of a lion, till the enemy’s might was confounded.

The enemy’s ram was demolished, but AvtandiI’s ship was undamaged.
Stricken by panic, the pirates sought to escape from his fury;
He leaped like a tiger amongst them, hacking their limbs with his sabre,
Never desisting from slaughter till all lay lifeless around him.

Slaying the foe as the archer slays the wild goat with his arrow,
Avtandil flung down their bodies, letting them die where they fell,
Some on the deck of the vessel, some in the depth of the ocean,
The cries of the wounded were stifled by the weight of the corpses above them.

The knight was grateful to God for his victory over the pirates.
The wounded implored him: “O lion, slaughter us not, we beseech you”.
Those who survived he slew not but carried them off as his servants.
The Apostle truly declared: “Love is engendered by fear”.

კაცო, ძალსა ნუ იქადი, ნუცა მოჰკვეხ ვითა მთრვალი!
არას გარგებს ძლიერება, თუ არ შეგწევს ღმრთისა ძალი!
დიდთა ხეთა მოერევის, მცირე დასწვავს ნაბერწკალი,
ღმერთი გფარავს, სწორად გაჰკვეთს, შეშა ვის ჰკრა, თუნდა ხრმალი.

მუნ ავთანდილ საჭურჭლენი მათეულნი დიდნი ნახნა,
ნავი ნავსა შეატყუბა, ქარავანსა დაუზახნა.
უსამ ნახა მხიარული, – გაეხარნეს, არ იახნა,
ჰკადრეს ხოტბა ქებად მისად, სასახავნი დიდნი სახნა.

ავთანდილის მაქებელთა ათასიმცა ენა ენდა!
ვერმცა მათ თქვეს, ნაომრობა როგორ ტურფად დაუშვენდა;
ქარავანმან იზრიალა, თქვეს: “უფალო, მადლი შენდა!
მზემან შუქნი შემოგვადგნა, ღამე ბნელი გაგვითენდა”.

მოეგებნეს, აკოცებდეს თავსა, პირსა, ფერხთა, ხელსა;
ჰკადრეს ქება უსაზომო მას ტურფასა საქებელსა:
– მისი ჭვრეტა გააშმაგებს კაცსა ბრძენსა, ვითა ხელსა:
შენგან დავჰრჩით ჩვენ ყველანი ფათერაკსა ეზომ ძნელსა.

ყმამან უთხრა: “მადლი ღმერთსა, შემოქმედსა, არსთა მხადსა,
ვისგან ძალნი ზეციერნი გააგებენ აქა ქმნადსა,
იგი იქმან ყველაკასა, იდუმალსა, ზოგსა ცხადსა;
ხამს ყოვლისა დაჯერება, ბრძენი სჯერა მოწევნადსა.

ღმერთმან სულსა ეგოდენსა თქვენ გათნია სისხლი თქვენი.
მე, გლახ, რა ვარ? მიწა ცუდი; თავით ჩემით რამცა ვქმენი?
აწ დავხოცენ მტერნი თქვენნი, გავასრულენ, რაცა ვთქვენი;
ნავი სრულად საქონლითა მომიღია, ვითა ძღვენი”.

ამოა, კარგსა მოყმესა რა ომი გაჰმარჯვებოდეს,
ამხანაგთათვის ეჯობნოს, ვინცა მას თანა-ჰხლებოდეს.
მიულოცვიდენ, აქებდენ, მათ აგრე მყოფთა სწბებოდეს,
ჰშვენოდეს დაკოდილობა, ცოტაი რამე ჰვნებოდეს.

Boast not, O man, of your strength, of heroic deeds and achievements.
Might Is of no avail if the power of God does not help you.
A single spark is enough to burn a forest to cinders.
A log is as sharp as a sabre if God desires to protect you.

Avtandil found on the ship the ill-gotten wealth of the pirates.
He called all the merchants to him and showed them the stores of the treasures –
Usam no longer lamented but was happy again and elated.
Grateful to God for his Goodness, he exalted the knight who had saved them.

Those who praise Avtandil need a thousand tongues to describe him;
Nor could they tell how enchanting and wondrously fair was his beauty.
The caravan joyfully shouted: “Great are your doings, O, God!
Night is dispelled by the sun and a glorious day is before us”.

They eagerly thronged around him. They kissed his face, hands and feet.
Endless praises were sung, and the air rung with loud acclamations.
The sight of such beauty maddens the fool as well as the wiseman.
“You have delivered our lives from certain disaster, they told him.

Avtandil said: “Let us pray to the Lord, our Creator and Father.
By Him do the heavenly powers determine the course of our footsteps.
His are the secrets beyond us, the wondrous birth of creation.
Trust in the Lord and believe Him; He is our only redeemer.

“God has preserved you from evil, from certain death and destruction.
I, who am only a mortal could do nothing if God had not helped me.
Now I have slain your foes; I have fulfilled all I promised.
Take as a present from me the ship with its measureless riches”.

Happy is he who has vanquished the foe in a hazardous battle,
A tower of unequalled bravery, surpassing his comrades in courage.
Though he was wounded and weary, his bearing was calm and majestic.
They lavishly showered upon him praises, good wishes and blessings.

იგი ნავი მეკობრეთა მას დღე ნახეს, არ ახვალეს,
მუნ დებულთა საჭურჭლეთა ამარიმცა ვით დათვალეს!
მათსა ნავსა გარდმოიღეს, ნავი სრულად გარდმოცალეს;
დალეწეს და ზოგი დაწვეს, შეშა დრამად არ გაცვალეს.

ავთანდილს უსამ მოართვა ვაჭართა შემოთვლილობა:
“შენგან ვართ გამაგრებულნი, ჩვენ ვიცით ჩვენი ცვილობა;
რაცა გვაქვს, იგი შენია, ამას არ უნდა ცილობა,
რასაცა მოგვცემ, გვიბოძე, გვიქმნია აქა ყრილობა”.

ყმამან შესთვალა: “ჰე, ძმანო, წეღანცა მოგისმენია,
ღმერთსა შეესმა, ნაკადი რაცა თქვენ თვალთა გდენია,
მან დაგარჩინნა; მე რა ვარ? მე, გლახ, რა მომილხენია!
რა გინდა მომცეთ, რას ვაქმნევ? მე ვარ და ჩემი ცხენია!

მე თუცა რამცა მინდოდა საჭურჭლე დასადებელი,
ჩემსაცა მქონდა ურიცხვი, უსახო ლარ-საგებელი;
რას ვაქმნევ თქვენსა? რად მინდა? ოდენ ვარ თქვენი მხლებელი;
სხვაგან რამე მიც სხვა საქმე თავისა წასაგებელი.

აწ რაცა აქა ვიშოვე საჭურჭლე დაუთვალავი,
რაცა ვის გინდა, წაიღეთ, არვისი ვიყო მლალავი,
ერთსა ვიაჯი, მააჯეთ სააჯო არ-საკრძალავი:
საქმე რამე მიც თქვენ შიგან თავისა დასამალავი.

ჟამამდის ჩემსა ნუ იტყვით არ თქვენსა პატრონობასა,
თქვით: “თავადია ჩვენი”-თქო, ნუ მიხმობთ ჭაბუკობასა.
მე სავაჭროსა ჩავიცვამ, დავიწყებ ჯუბაჩობასა;
თქვენ შემინახეთ ნამუსი, თქვენსა და ჩემსა ძმობასა!”

ესე საქმე ქარავანსა გაეხარნეს მეტად დია;
მოვიდეს და თაყვანის-სცეს, ჰკადრეს: “ჩვენი იმედია,
რაცა აჯა ჩვენ გვმართებდა, იგი თქვენვე გიაჯია,
მას ვჰმსახუროთ, ვისი პირი მზისა პირად გაგვიცდია”.

The merchants examined the vessel loaded with measureless booty
Amazed at the riches plundered and amassed by the murderous pirates
By Avtandil’s order the vessel was emptied of all its treasures,
Then it was smashed into pieces, burned and thrown to the water.

Usam conveyed to Avtandil a message sent by the merchants:
“All we possess is now yours, the riches you took from the pirates.
You have relieved our sorrow, restored us our lives and our treasures.
Therefore we beg you take them; suffice whatever you give us”.

Avtandil answered: “O brothers, only now you heard me tell you:
God perceiving your tears has taken compassion upon you.
He, not I, is your saviour. Why should you thank me, I wonder!
My stallion, my sword and myself are all I need for my journey.

“I am grateful, indeed, for your kindness, but I do not want your riches,
I possess inexhaustible wealth, silk fabrics and gold beyond measure.
What use to me Is this booty? I have served you as one would a comrade.
I have a long journey before me and a dangerous task to fulfil.

“Keep for yourselves the treasures I found on the ship of the pirates.
I shall not claim or desire it, so take it and share it among you.
But I entreat you grant me only one favour, my brothers,
Which for my sake I implore to keep as a secret between us.

“Forget I am lord of a kingdom, let others believe me a merchant.
Call me your chief and master, not lord or an eminent title.
I will dress myself as a merchant, remain as the head of the caravan;
But for the sake of our friendship keep it a secret among you”.

The merchants rejoiced at these tidings. They came and saluted him, saying:
“This is our hearts’ desire, the wish we asked you to grant us.
Allow us, O lord, to attend you, accept our devotion and service.
To serve one who shines like the sun Is to us the greatest of honours”.