ქალმან უთხრა საუბარი კეკლუც-სიტყვად, არ დუხჭირად,
იტყვის: “თუცა აქანამდის ჩემგან შორს ხარ დანამჭირად,
მიკვირს, მოგხვდა წამის ყოფად საქმე შენგან საეჭვი რად,
მაგრა გითხრა პირველ ხვალმე, სენი მე მჭირს რაცა ჭირად.

გახსოვს, ოდეს შენ და როსტანს მინდორს მხეცი დაგეხოცა,
ყმა გენახა უცხო ვინმე, რომე ცრემლი მოეხოცა?
მას უკანით გონებამან მისმან ასრე დამამხო-ცა,
შენ გენუკევ მონახვასა, კიდით კიდე მოჰლახო ცა.

აქანამდის ნაუბარსა თუცა ვერას ვერ გეტყვია,
მაგრა შორით სიყვარული შენგან ჩემი შემიტყვია,
ვიცი, რომე გაუწყვედლად თვალთათ ცრემლი გისეტყვია,
შეუპყრიხარ სიყვარულსა, გული შენი დაუტყვია.

ასრე გითხრა, სამსახური ჩემი გმართებს ამად ორად:
პირველ, ყმა ხარ, ხორციელი არავინ გვყავს შენად სწორად,
მერმე, ჩემი მიჯნური ხარ, დასტურია, არ ნაჭორად;
წა და იგი მოყმე ძებნე, ახლოს იყოს, თუნდა შორად.

“შენგან ჩემი სიყვარული ამით უფრო გაამყარე,
რომე დამსხნა შეჭირვება, ეშმა ბილწი ასაპყარე.
გულსა გარე საიმედო ია მორგე, ვარდი ყარე,
მერმე მოდი, ლომო, მზესა შეგეყრები, შემეყარე.

სამსა ძებნე წელიწადსა იგი შენი საძებნარი;
ჰპოვო, მოდი გამარჯვებით, მხიარულად მოუბნარი;
ვერა ჰპოვებ, დავიჯერებ, იყო თურე უჩინარი;
კოკობი და უფურჭვნელი ვარდი დაგხვდე დაუმჭნარი.

“ფიცით გითხრობ: შენგან კიდე თუ შევირთო რაცა ქმარი,
მზეცა მომხვდეს ხორციელი, ჩემთვის კაცად შენაქმარი,
სრულად მოვსწყდე სამოთხესა, ქვესკნელს ვიყო დასანთქმარი,
შენი მკლვიდეს სიყვარული, გულსა დანა ასაქმარი”.

Choosing her words with care, the maiden expounded her meaning:
“You have held ever aloof, too modest to venture nearer.
Therefore you know not the torment, the great illness which afflicts me.
Poisoning the air that I breathe, stealing the rest from my pillow.

“You have not forgotten the stranger who wept on the bank of the stream,
Wept and refused to speak, refused to come to my father,
Then mounted his steed and vanished, so that no man can find him.
Search out that knight, I beseech you, to the uttermost ends of the earth.

“We have never conversed, yet I have felt your devotion.
Well do I know the tears despair has wrung from your eyelids.
Love had made you his captive, your heart is delivered to bondage.
Therefore I call upon you, knowing your will to serve me.

“There are two reasons, my dear, befitting you for my service:
First – among all our knights, you are peerless in skill and devotion;
Next – your love for me is a truth that admits no denial.
Therefore I trust you alone, that you will fulfil my request.

“Thus, by freeing my soul from its burden of gloom and dejection,
You will plant in my heart fresh blossoms – violets and roses of hope.
Then like a lion return, and I like the sun in heaven
Will render you love for love, will crown your endurance with gladness.

“Go then, delay not. And if need be, seek three long years for that stranger.
Find him and come back in triumph, tell of your deeds and your prowess.
But if your efforts are fruitless, then must the knight be a phantom.
Still shall the rosebud await you, dewy and fresh as the morning.

“Listen to me! I swear if I wed any husband but you,
Should even the sun appear in the form of a man before me,
May I lose my hope of Heaven, may I sink to the depths of Hell,
For the love of you would destroy me, piercing my heart like a dagger”.

მოახსენა ყმამან: “მზეო, ვინ გიშერი აწამწამე,
სხვა პასუხი რამცა გკადრე, ანუ რამცა შევიწამე?
მე სიკვდილსა მოველოდი, შენ სიცოცხლე გამიწამე,
ვითა მონა, სამსახურად გაღანამცა წავე, წა-, მე!”

კვლაცა ჰკადრა: “აჰა, მზეო, რათგან ღმერთმან მზედ დაგბადა,
მით გმორჩილობს, ზეციერი მნათობია რაცა სადა;
მე რომ თქვენგან მოვისმინენ წყალობანი, მედიადა.
ვარდი ჩემი არ დაჭნების, შუქი შენი იეფად ა”

კვლა შეჰფიცეს ერთმანერთსა, დააპირეს ესე პირი,
გასალდეს და გაამრავლეს საუბარი სიტყვა-ხშირი.
გაადვილდა, აქანამდის გარდეხადა რაცა ჭირი;
თეთრთა კბილთათ გამოჰკრთების თეთრი ელვა ვითა ჭვირი.

ერთგან დასხდეს, ილაღობეს, საუბარი ასად აგეს,
ბროლ-ბადახში შეხვეული და გიშერი ასადაგეს;
ყმა ეტყვის, თუ: “შენთა მჭვრეტთა თავი ხელი, ა, სად აგეს!
ცეცხლთა, შენგან მოდებულთა, გული ჩემი ასადაგეს”.

ყმა წავიდა, სიშორესა თუცა მისსა ვერ გასძლებდა,
უკუღმავე იხედვიდა, თვალთა რეტად აყოლებდა,
ბროლსა სეტყვს და ვარდსა აზრობს, ტანსა მჭევრსა ათრთოლებდა,
გული ჰქონდა გულისათვის, სიყვარულსა ავალებდა.

თქვა: “მზეო, ვარდსა სიშორე შენი დამაჩნდეს ეს ადრე,
ბროლი და ლალი გასრულვარ ქარვისა უყვითლესად-რე.
მაშინ რაღა ვქმნა ვერ-ჭვრეტა რა მომხვდეს კვლა უგრძესად-რე!
ხამს მოყვრისათვის სიკვდილი, ესე მე დამიც წესად-რე”.

საწოლს დაწვა, ტირს, მტირალსა ცრემლი ძნელად ეხოცების,
ვითა ვერხვი ქარისაგან, ირხევის და იკეცების;
რა მიჰლულნის, სიახლევე საყვარლისა ეოცების,
შეკრთის, დიდნი დაიზახნის, მით პატიჟი ეოცების.

Avtandil murmured: “0 sun! Who dazzles the eyes with your splendour,
How can I measure your goodness, how can I answer such mercy?
I awaited nothing but death; you have restored me to life.
Now will I live in your service. Command me, for I will obey you.

“0 bright one! Since God has created in your being a sun which is brighter
Than the sun that reigns in the heavens, that even the stars, do your bidding,
The words you speak overwhelm me, I am filled with the grace of your presence.
The rose of my life shall not wither in the luminous beams of your radiance”.

Then they exchanged avowals, swearing eternal fidelity,
Over and over again, in words that were never exhausted.
And the pains they had borne were softened, and their heavy grief was assuaged.
Their teeth illumined their features flashing forth white lightning.

They sat on in joyous discourse, and when they desisted from speaking,
The ruby red of their faces, the jet of their blazing eyes,
Spoke what they dared not whisper. Avtandil cried: “All mortals
Who gaze on your face are maddened! My heart is consumed to ashes”.

Avtandil rose to depart, but the farewell pang was a torture;
Ever his eyes turned backward to gaze at his love yet again.
The rose of his cheek grew pallid, soaked in the tears of the lover.
His slender form swayed like an aspen. He was leaving his heart behind him.

He sighed: “0 sun of my being, to part with you is destruction.
Crystal and ruby desert me, my cheeks are as sallow as amber.
How, then, shall I endure a weary, endless absence?
I will embrace the device: Death for the loved one is fitting”.

He lay on his couch and lamented, his pillow was wet from his weeping,
His limbs were shaken by tremors, like aspen-leaves in a tempest.
Till, falling asleep from exhaustion, he dreamed his beloved was near him.
And the waking was still more bitter than the grief of the first separation.

მოშორვება საყვარლისა მას შეჰქმნოდა მისად ღაზოდ,
ცრემლსა ვითა მარალიტსა სწვიმს ვარდისა დასანაზოდ.
რა გათენდა, შეეკაზმა მისთა მჭვრეტთა სალამაზოდ,
ცხენსა შეჯდა, გაემართა, დარბაზს მივა სადარბაზოდ.

დარბაზს ეჯიბი შეგზავნა, მართ მისგან შენარონია,
შესთვალა: “გკადრებ, მეფეო, მე ესე გამიგონია:
ყოველი პირი მიწისა თქვენ ხრმლითა დაგიმონია,
აწ თუ სჯობს, ესე ამბავი ცნან, რაცა გარემონია.

მე წავიდე, მოვიარო, ვილაშქრო და ვინაპირო,
თინათინის ხელმწიფობა მტერთა თქვენთა გულსა ვჰგმირო,
მორჩილ-ქმნილთა გავახარო, ურჩი ყოვლი ავატირო,
ძღვენნი გკადრნე ზედას-ზედა, არ სალამი დავაძვირო”.

მეფესა ეთქვა ამისი დიადი მადრიელობა,
ებრძანა: “ლომო, არა გჭირს შენ ომთა გარდუხდელობა,
აწ მაგა შენსა თათბირსა ჰგავსო შენივე ქველობა.
წა, მაგრა მომხვდეს, რაღა ვქმნა, თუ სიშორისა გრძელობა!”

ყმა შევიდა, თაყვანის-სცა, მადლი რამე მოახსენა:
“ხელმწიფეო, მიკვირს, ქება რად იკადრეთ ჩემი თქვენა?!
აწ ნუთუ კვლა იშორისა ღმერთმან ბნელი გამითენა,
პირი თქვენი მხიარული მხიარულსა კვლა მიჩვენა!”

მეფე ყელსა მოეკიდა, გარდაკოცნა ვითა შვილი.
სხვა მათებრი არ ყოფილა არ გამზრდელი, არ გაზრდილი!
ყმა ადგა და წამოვიდა, მას დღე მათი ჩანს გაყრილი;
როსტან მისთვის აატირა გონიერი გული, ლბილი.

გამოემართა ავთანდილ, მოყმე მხნე, ლაღად მავალი.
ოც დღე იარა, ღამეცა დღეს ზედა წაჰრთო მრავალი.
იგია ლხინი სოფლისა, იგია ნივთი და ვალი,
არ მისცილდების თინათინ მისი მას, ვისგან სწვავ ალი.

His tears lay like pearls upon roses, till his cheeks appeared fairer than ever.
But at daybreak, attired in apparel befitting his rank and his person,
He called for his charger and mounted, and rode to the court of his master.
Determined to seek the king’s sanction to go on the mission he purposed.

And to the king he delivered a loyal and resolute message:
“0 King! I have come to inform you of what I desire to accomplish:
You have conquered the earth with your armies; now, if you judge it is prudent
Give me your leave to roam freely over the world with these tidings.

“I will go forth and do battle with those who ravage your marches,
Pierce your foes to the heart by announcing the sun-maid’s accession,
Those who obey shall rejoice, the unruly shall weep and be humbled.
I will send gifts in abundance and greetings from far-distant countries.”

Then the king said in great gladness: “Strengthen your limbs, O lion,
Your counsel can only be equalled by the matchless flame of your valour.
Expend your strength in battle, your wits in the council chamber.
Go then! But what shall I do? How can I bear your absence”

Bowing, Avtandil answered: Your praises abash me, my master.
Now perchance the Almighty will grant my humble petition
That I may see once again a smile of JOY on your visage,
To soften the pangs of departure and send me in peace on my journey”.

Rostevan hung on his neck, embracing him like a father;
Never before was beheld such grace in both ruler and subject.
Avtandil rose like a man who proudly departs on a mission,
Rostevan, wise and compassionate, wept and mourned his departure.

Avtandil started his journey, fearless and noble of bearing,
Full twenty days he rode onward, seldom reposing or sleeping.
His thoughts were always of Tinatin, she his reward and his treasure;
She was the essence of life, the joy of the world, its jewel.

რა მოვიდა, სიხარული შიგან გახდა სამეფოსა.
მოეგებნეს დიდებულნი, ძღვენსა სძღვნიდეს იეფოსა.
იგი პირ-მზე არ მოსცთების სიარულსა სასწრაფოსა.
მიჰხვდეს მყოფნი მას წინაშე სიხარულსა სადაფოსა.

ქალაქი ჰქონდა მაგარი საზაროდ სანაპიროსა,
გარე კლდე იყო, გიამბობ ზღუდესა უქვიტკიროსა.
ყმამან მუნ დაყო სამი დღე ამოსა სანადიროსა,
გამზრდელი მისი შერმადინ დაისვა სავაზიროსა.

უბრძანა: “აჰა, შერმადინ, ამად მე შენგან მრცხვენიან,
ჩემნი საქმენი ყოველნი გცოდნიან, გაგივლენიან,
მაგრა არ იცი აქამდის, რანიცა ცრემლნი მდენიან!
მე ვისგან მქონდეს პატიჟნი, აწ მასვე მოულხენიან.

მოუკლავარ თინათინის სურვილსა და სიყვარულსა,
ცრემლი ცხელი ასოვლებდის ნარგისთაგან ვარდსა ზრულსა,
ვერ ვაჩენდი აქანამდის ჭირსა ჩემგან დაფარულსა,
აწ მიბრძანა საიმედო, ამად მხედავ მხიარულსა.

მიბრძანა: “მიცან ამბავი მის ყმისა დაკარგულისა,
მოხვიდე, სრულ-ვქმნა მაშინღა შენი წადილი გულისა,
ქმარი არ მინდა უშენო, მომხვდეს ხისაცა რგულისა!”
მომცა წამალი გულისა, აქამდის დადაგულისა.

“პირველ, ყმა ვარ, წასლვა მინდა პატრონისა სამსახურად, –
ხამს მეფეთა ერთგულობა, ყოფა გვმართებს ყმასა ყმურად, –
მერმე, ცეცსლი დაუვსია, აღარა მწვავს გულსა მურად.
ხამს, თუ კაცი არ შეუდრკეს, ჭირს მიუხდეს მამაცურად.

ვართ უმოყვრესნი მე და შენ ყოველთა პატრონ-ყმათასა,
ამისთვის გნუკევ სმენასა შენ ამა ჩემთა ხმათასა:
ჩემ წილ დაგაგდებ პატრონად, თავადად ჩემთა სპათასა,
ამა საქმესა ვერა ვიქმ მე განდობასა სხვათასა.

Avtandil journeyed on quickly till he came to the realm of his father’s;
His noblest subjects received him with loud rejoicings and presents.
They had repined for their prince, and now they beheld him before them;
They met him with sounds of music, with the drums and cymbals of welcome.

Three days and three nights he rested in his mighty town in the marches,
An unmortared wall of rock that struck fear in the heart of the foe.
Three days he took his pleasure, then summoned his favourite vassal,
Shermadin, into his chamber, to sit in council with him.

“Shermadin!” Avtandil said, “I stand guilty before you.
You are versed in my affairs, but I have hidden my tears from you.
Long have I kept them secret, but now they are turned to rejoicing.
I have found in the source of my sorrows solace and hope for the future.

“I languished for Tinatln’s love, but now the fragrant narcissus
Has shed warm tears on the rose-leaves, melting their frozen despair.
I could not reveal my distraction even to you, my dear comrade;
But now she has bidden me hope, I may speak with you fully and frankly.

“She has sent me to search for news of the stranger-knight who vanished,
And said that when I return, my heart’s desire should be compassed.
She said I should be her husband, she told me she loved me truly,
Into my angUished bosom she poured the balm of her kindness.

“Therefore as Tinatin’s lover my Wish is to serve my beloved:
Next, as Rostevan’s vassal, owe him allegiance and fealty.
And now that my heart is appeased by the one who kindled its tortures,
I will not bend to misfortune, I will meet it with unflinching courage.

“Never have master and vassal loved one another as we do.
Therefore, Shermadin, hear me; give heed to my words, I entreat you.
I appoint you chief in my stead over all my armies,
To you alone I entrust the onerous cares of my kingdom.

ლაშქართა და დიდებულთა ალაშქრებდი, ჰპატრონობდი;
დარბაზს კაცსა გაჰგზავნიდი და ამბავსა მათსა სცნობდი,
წიგნსა სწერდი ჩემ მაგიერ, უფასოსა ძღვენსა სძღვნობდი,
აქა სადმე არ-ყოფასა ჩემსა მათმცა რად აგრძნობდი!

ლაშქრობა და ნადირობა შენი ჩემსა დაასასე,
აქათ სამ წელ მომიცადე, ვაშიადი შემინახე,
მე ნუთუმცა შემოვბრუნდი, ალვა ჩემი არ დაჭნა ხე,
არ მოვბრუნდე, მომიგლოვე, მიტირე და მივაგლახე.

მაშინღა ჰკადრე მეფესა არ საქმე სასურვალია,
აცნობე ჩემი სიკვდილი, – იყავ მართ ვითა მთრვალია, –
მიჰხვდა-თქო საქმე, რომელი ყოვლთათვის გარდუვალია.
გლახაკთა მიეც საჭურჭლე, ოქრო, ვერცხლი და თვალია.

მაშინ უფრო მომეხმარე, ამისგანცა უფრო მხნედ-რე,
ნუ, თუ ადრე დამივიწყო, მახსენებდი ზედას-ზედ-რე!
მეტად კარგად დამიურვე, სული ჩემი შეივედრე,
ზრდანი ჩემნი მოიგონენ, გული შენი მოიმდედრე”.

რა შერმადინ მოისმინა, გაუკვირდა, შეეზარა,
თვალთათ ვითა მარგალიტი ცხელი ცრემლი გარდმოღვარა,
მოახსენა: “უშენომან გულმან რამცა გაიხარა!
ვიცი, რომე არ დასდგები, მაგრა გიშლი ამად არა.

“ჩემად ნაცვლად დაგაგდებო”, – ესე სიტყვა ვით მიბრძანე?
რაგვარა ვქმნა პატრონობა? რამც გიფერე, რამც გიგვანე?
შენ მარტოსა გიგონებდე, მემცა მიწა ვიაკვანე!
სჯობს ორნივე დავიკარგნეთ, წამოგყვები, წამიტანე!”

ყმამან უთხრა: “მომისმინე, მართლად გითხრობ, არა ჭრელად:
რა მიჯნური ველთა რბოდეს, მარტო უნდა გასაჭრელად.
მარგალიტი არვის მიჰხვდეს უსასყიდლოდ, უვაჭრელად.
კაცი ცრუ და მოღალატ ხამს ლახვრითა დასაჭრელად.

“Lead forth my soldiers to battle, rule my nobles and people,
Send out your envoys to court and learn the state of affairs,
Write letters in my stead, send priceless gifts to the king.
Why should all know I am gone? Let none be aware of my absence.

“Replace me in all my affairs, in the state, in the chase, in the army,
Wait for me three years, and keep what I told you a secret.
If I return you shall see me, like a cypress planted in Eden,
But if I never return, restrain not your tears but lament me.

“Announce my death to our sovereign. Who else would dare to do it?
Say: ‘He has followed the path that every mortal must travel’.
Give to the poor my treasure – gold, silver and copper,
This is the only service I ask of your loyal friendship.

“Thus shall you render me service, thus shall you prove your friendship.
Think of me sometimes, forget not the happy days of our childhood.
Do not neglect the funeral rites, breathe a prayer for my spirit.
Keen for me but a while, as a mother mourns for her infant.

Shermadin listened alarmed and the tears dropped like pearls from his eyelids.
“How can your servant be merry?“ he cried, “when deprived of your presence?
I see you will not remain, so I shall not detain you.
As you have resolved to depart can I restrain you from going!’

“Why do you make me rule over your far-flung kingdom?
Can I fill a post so lofty, emulate you in your greatness?
Rather were the grave my cradle, than that you should travel alone.
Let us both steal forth together; take me with you in your service”.

Avtandil said: “Now I will tell you the truth of this matter:
Solitude favours the lover pursuing the will of his mistress.
None shall attain the pearl who shrinks from the arduous struggle.
An evil and treacherous man should be pierced through the heart with a lance.