თუცა ქალია, ხელმწიფედ მართ ღმრთისა დანაბადია;
არ გათნევთ, იცის მეფობა, უთქვენოდ გვითქვამს კვლა დია;
შუქთა მისთაებრ საქმეცა მისი მზებრ განაცხადია.
ლეკვი ლომისა სწორია, ძუ იყოს, თუნდა ხვადია”.

ავთანდილ იყო სპასპეტი, ძე ამირ-სპასალარისა,
საროსა მჯობი ნაზარდი, მსგავსი მზისა და მთვარისა,
ჯერთ უწვერული, სადარო ბროლ-მინა საცნობარისა;
მას თინათინის შვენება ჰკლვიდის წამწამთა ჯარისა.

გულსა მისსა მიჯნურობა მისი ჰქონდა დამალულად.
რა მოჰშორდის, ვერ-მჭვრეტელმან ვარდი შექმნის ფერ-ნაკლულად;
ნახის, ცეცხლი გაუახლდის, წყლული გახდის უფრო წყლულად.
საბრალოა სიყვარული, კაცსა შეიქმს გულ-მოკლულად!

რა მეფედ დასმა მეფემან ბრძანა მისისა ქალისა,
ავთანდილს მიჰხვდა სიამე, ვსება სჭირს მის სოქ-ალისა;
თქვა: “ზედას-ზედა მომხვდების ნახვა მის ბროლ-ფიქალისა,
ნუთუ მით ვპოვო წამალი მე ჩემი, ფერ-გამქრქალისა!

არაბეთს გასცა ბრძანება დიდმან არაბთა მფლობელმან:
“თინათინ ჩემი ხელმწიფედ დავსვი მე, მისმან მშობელმან,
მან განანათლნეს ყოველნი, ვით მზემან მანათობელმან.
მოდით და ნახეთ ყოველმან, შემსხმელმან, შემამკობელმან!

მოვიდეს სრულნი არაბნი, ჯარი განმრავლდა ხასისა:
ავთანდილ პირ-მზე, სპასპეტი ლაშქრისა ბევრ-ათასისა,
ვაზირი სოგრატ, მოახლე მეფისა დასთა დასისა;
მათ რომე დადგეს საჯდომი, თქვეს: “უთქმელია ფასისა!”

თინათინ მიჰყავს მამასა პირითა მით ნათელითა,
დასვა და თავსა გვირგვინი დასდგა თავისა ხელითა,
მისცა სკიპტრა და შემოსა მეფეთა სამოსელითა.
ქალი მზეებრ სჭვრეტს ყოველთა ცნობითა ბრძნად მხედველითა.

Vero è che è donna, ma propio perché donna ha da regnare.
L’arte conosce, non è per adularti o sire, ché spesso
tra noi l’ diciamo. Rivelano il sol l’opere sue e i sorrisi,
né chi nasce leonessa è men leon del maschio.”

Guida alle truppe era Avtandìl, del sommo duce il figlio.
Snello come cipresso, di sole e luna era rivale.
Del viso imberbe e terso qual diamante facevan scempio
di Tinàtin la grazia e le sue ombrose ciglia.

Tenea la sua passion celata in petto, e quand’era lontano
e a lei lontani gli occhi, smunte gli si facean le gote.
Ma appena la vedeva, guizzava nuova fiamma a far della
ferita strazio. Crudo è amor che il cuor ferisce a morte.

Deciso ch’ebbe il re di fare della figlia una regina,
gioia scosse Avtandìl, che d’occultar pene d’amor
soffriva e così disse: “Ora soesso potrò rimirar io
quel guardo di cristallo, e forse al mio pallor porre rimedio.”

Corse per tutta Arabia del nobile sovrano editto:
Io di lei padre qui proclamo Tinatìn regina. Luce
a ognun sarà né più né men del sol che luce. Venite
tutti a levar la vostra gioia e le sue lodi al cielo.”

Non un mancò degli Arabi e fu la ressa a corte. C’era
Avtandìl, di diecimila centurie insigne duce, e c’era
Socrate Visir, il più vicino al re dei suoi vicini.
Del trono disse ciascun: “Non v’ha tesor che valga pari al mondo.”

Bella oltr’ogni dir apparbe Tinatìn al braccio del suo re,
che poi che l’ebbe in trono assisa e incoronata, le pose
scettro in grembo e le fasciò di porpora le spalle. Lei
guardava, e nuovo incanto agli occhi conferia regalità.

უკუდგეს და თაყვანის-სცეს მეფემან და მისთა სპათა,
დალოცეს და მეფედ დასვეს, ქება უთხრეს სხვაგნით სხვათა,
ბუკსა ჰკრეს და წინწილანი დაატკბობდეს მათთა ხმათა.
ქალი ტირს და ცრემლთა აფრქვევს, ჰხრის ყორნისა ბოლო-ფრთათა.

მამისა ტახტსა საჯდომად თავი არ ეღირსებოდა,
ამად ტირს, ბაღი ვარდისა ცრემლითა აივსებოდა;
მეფე სწვრთის: “მამა ყოველი ძისაგან ითავსებოდა,
ამისად ქმნამდის დამწველი ცეცხლი არ დამევსებოდა”.

უბრძანა: “ნუ სტირ, ასულო, ისმინე ჩემი თხრობილი:
დღეს შენ ხარ მეფე არაბეთს, ჩემგან ხელმწიფედ ხმობილი,
აქათგან ესე სამეფო შენია მართ მონდობილი.
ხარმცა ბრძნად მქმნელი საქმისა, იყავ წყნარი და ცნობილი!

ვარდთა და ნეხვთა ვინათგან მზე სწორად მოეფინების,
დიდთა და წვრილთა წყალობა შენმცა ნუ მოგეწყინების!
უხვი ახსნილსა დააბამს, იგი თვით ების, ვინ ების.
უხვად გასცემდი, ზღვათაცა შესდის და გაედინების.

მეფეთა შიგან სიუხვე, ვით ედემს ალვა, რგულია;
უხვსა ჰმორჩილობს ყოველი, იგიცა, ვინ ორგულია;
სმა-ჭამა – დიდად შესარგი, დება რა სავარგულია?!
რასაცა გასცემ, შენია; რას არა, დაკარგულია!”

ამა მამისა სწავლასა ქალი ბრძნად მოისმინებდა,
ყურსა უპყრობდა, ისმენდა, წვრთასა არ მოიწყინებდა;
მეფე სმასა და მღერასა იქმს, მეტად მოილხინებდა;
თინათინ მზესა სწუნობდა, მაგრა მზე თინათინებდა.

მოიხმო მისი გამზრდელი, ერთგული, ნაერთგულევი,
უბრძანა: “ჩემი საჭურჭლე, შენგან დანაბეჭდულევი,
მომართვი ჩემი ყველაი, ჩემი ნაუფლისწულევი”.
მოართვეს, გასცა უზომო, უანგარიშო, ულევი.

Arretrarono il vecchio re le guardie a capo chino, e a lei
inneggiando la dissero regina. Molti d’ogni dove
cantavan lode, e dolci suonarono i cembali e le trombe.
Lei chiuse le sue ciglia d’ebano e pianse e pianse e pianse.

Rosee guance mollean lacrime a chi del patrio trono indegna
sé teneva. Ma paterno a lei sovvenne e serio il re. “Sappi
che ogni padre sogna (e teme) scoprire un pari a sé nel figlio;
or alfin è questo fuoco domo che m’arse a lungo in petto.”

Poi disse:”Non piangere ma ascolta, mia diletta. Oggi
del regal fasto t’ho insignita dell’amata Arabia.
Ora da te dipende il bene del paese.
Sia sempre saggia l’opra tuta e mite e moderato il tuo governo.

“Spezzo ognora il tuto favore all’umile e al potente, come il sol
che cieco luce sulla rosa e il fango. Il nobile vince
ossequio a chi lo può negar, e a chi non può, consenso. Dìano
le mani tue come fa il mar, che l’acque ricevute rende.

Il re munifico svetta come cipresso in Eden, e se a lui
s’inchina ognuno, pur chi è di cuore infido. Sano è goder
di cibo e di bevande, ma cumular tesori insano.
Tuo resta ciò che doni, ma tutto ciò che stringi è perso.”

Al consiglio del padre prestò Tinàtin orecchio saggio,
alle parole attenta e senza stizza per la paternale.
Elato alfin in cor si volse il re alla coppa per sollazzo.
Invan struggeasi il sol d’avvolger di sua ombra la fanciulla

che convocò all’istante la fedele schiava. “Potarmi”
-disse- “le gioie mie nelle fiadate mani tue racchiuse,
e il mio retaggio intero. “E avutili innanzi, tutto
donò senza stancarsi e senza far di conto.

მას დღე გასცემს ყველაკასა სივაჟისა მოგებულსა,
რომე სრულად ამოაგებს მცირესა და დიდებულსა.
მერმე ბრძანა: “ვიქმ საქმესა, მამისაგან სწავლებულსა,
ჩემსა ნუვინ ნუ დაჰმალავთ საჭურჭლესა დადებულსა”.

უბრძანა: “წადით, გახსენით, რაცა სად საჭურჭლენია!
ამილახორო, მოასხი რემა, ჯოგი და ცხენია!”
მოიღეს.გასცა უზომო, სიუხვე არ მოსწყენია.
ლარსა ჰხვეტდიან ლაშქარნი, მართ ვითა მეკობრენია.

ალაფობდეს საჭურჭლესა მისსა, ვითა ნათურქალსა,
მას ტაიჭსა არაბულსა, ქვე-ნაბამსა, ნასუქალსა;
რომე ჰგვანდა სიუხვითა ბუქსა, ზეცით ნაბუქალსა,
არ დაარჩენს ცალიერსა არ ყმასა და არცა ქალსა.

დღე ერთ გარდახდა.პურობა, სმა-ჭამა იყო, ხილობა,
ნადიმად მსხდომთა ლაშქართა მუნ დიდი შემოყრილობა.
მეფემან თავი დაჰკიდა და ჰქონდა დაღრეჯილობა.
ნეტარ, რა უმძიმს, რა სჭირსო? – შექმნეს ამისი ცილობა.

თავსა ზის პირ-მზე ავთანდილ, მჭვრეტთაგან მოსანდომია,
სპათა სპასპეტი, ჩაუქი, ვითა ვეფხი და ლომია;
ვაზირი ბერი სოგრატი თვით მას თანავე მჯდომია.
თქვეს, თუ: “რა უმძიმს მეფესა, ანუ რად ფერი ჰკრთომია?”

თქვეს, თუ: “მეფე ცუდსა რასმე გონებასა ჩავარდნილა,
თვარა აქა სამძიმარი მათი ყოლა არა ქმნილა”.
ავთანდილ თქვა: “სოგრატ, ვჰკითხოთ, გვითხრას, რადმცა შეგვეცილა?
ვჰკადროთ რამე სალაღობო, რასათვისმცა გაგვაწბილა?”

ადგეს სოგრატ და ავთანდილ ტანითა მით კენარითა,
თვითო აივსეს ჭიქები, მივლენ ქცევითა წყნარითა,
წინა მიუსხდეს მუხლ-მოყრით, პირითა მოცინარითა.
ვაზირი ლაღობს ენითა, წყლიანად მოუბნარითა:

Da ogni bene, già suo fin dall’età bambina, si staccò
quel dì per la gioia di poveri e ricchi. “Mi sarà
guida di mio padre il verbo”-fu il proclama- “e non ardisca
mortal sottrarre con la frode un solo anello al mio comando.”

E disse ancora: “Andate a trar fuori ciò che trar si puote!
Tu poi, sommo scudiere, recs a me innanzi i tuoi cavalli.”
Così fu fatto e tutti li donò, al suo voler decisa.
Come briganti arraffaron quella manna i suoi guerreri,

quasi bottini preso ai Turchi. Dei superbi e lustri
arabi puledri non rimase traccia. Pareva neve
scesa dal cielo a folti fiocchi la regal munificienza
Né dama né garzon partì di là tal quale v’era giunto.

Il resto di quel dì fu preda di sollazzo, e a mensa
s’assiero fanti e cavalieri. Ma il re teneva il capo
chino e così mesto il volto, che questionava ogni suddito
con l’altro sulla reagione di cotanta pena.

Capotavola sedea Avtandìl, nobil, radioso, delizia
degli astanti, duce di schiere, fiero qual nato da tigre e
da leon. Richiestone, chiedea al vegliardo Socrate Visir,
chi gli era a fianco, sull’esangui gote del sovrano lumi,

e si dicean l’un l’altro:”Poiché nulla ha turbato letizia,
certo un cruccio greve di tristezza gli rovella il cuore.”
Infine Avtandìl:”Cerchiamo o Socrate, perché di favor si
siam scaduti che ci tiene lungi; o almeno di distrarlo.”

Si levarano, Socrate a stento ed Avtandìl leggiadro:
ebbero i loro calici ricolmi, e sena dar nell’occhio
si fer appresso al re, sorriesero, chinararono la fronte
e sì parlò il visir, svelto e pacato a un tempo:

“დაგიღრეჯია, მეფეო, აღარ გიცინის პირიო.
მართალ ხარ: წახდა საჭურჭლე თქვენი მძიმე და ძვირიო,
ყველასა გასცემს ასული თქვენი საბოძვარ-ხშირიო;
ყოლამცა მეფედ ნუ დასვი! თავსა რად უგდე ჭირიო?”

რა მეფემან მოისმინა, გაცინებით შემოჰხედნა,
გაუკვირდა: ვით მკადრაო, ან სიტყვანი ვით გაბედნა?!
“კარგი ჰქმენო, – დაუმადლა, ბრძანებანი უიმედნა, –
ჩემი ზრახვა სიძუნწისა, ტყუის, ვინცა დაიყბედნა.

ეგე არ მიმძიმს, ვაზირო, ესეა, რომე მწყენია:
სიბერე მახლავს, დავლიენ სიყმაწვილისა დღენია,
კაცი არ არის, სითგანცა საბრძანებელი ჩვენია,
რომე მას ჩემგან ესწავლნენ სამამაცონი ზნენია.

ერთაი მიზის ასული, ნაზარდი სათუთობითა;
ღმერთმან არ მომცა ყმა-შვილი, – ვარ საწუთროსა თმობითა, –
ანუმცა მგვანდა მშვილდოსნად, ანუ კვლა ბურთაობითა;
ცოტასა შემწევს ავთანდილ ჩემგანვე ნაზარდობითა”

ყმა მეფისა ბრძანებასა ლაღი წყნარად მოისმენდა,
თავ-მოდრეკით გაიღიმნა, გაცინება დაუშვენდა,
თეთრთა კბილთათ გამომკრთალსა შუქსა ველთა მოაფენდა.
მეფე ჰკითხავს: “რას იცინი, ანუ ჩემგან რას შეგრცხვენდა?”

კვლა უბრძანა: “თავსა ჩემსა, რას იცინი, რად დამგმეო?”
ყმამან ჰკადრა: “მოგახსენებ და ფარმანი მიბოძეო,
რაცა გკადრო, არ გეწყინოს, არ გაჰრისხდე, არ გასწყრეო,
არ გამხადო კადნიერად, არ ამიკლო ამაზეო.”

უბრძანა: “რადმცა ვიწყინე თქმა შენგან საწყინარისა!”
ფიცა მზე თინათინისი, მის მზისა მოწუნარისა.
ავთანდილ იტყვის: “დავიწყო კადრება საუბნარისა:
ნუ მოჰკვეხ მშვილდოსნობასა, თქმა სჯობს სიტყვისა წყნარისა.

O re, melancolico ti struggi e il riso diserta gli occhi
tuoi. Ne hai donde, ché ha figlia tua ogni tuo aver
-tesori immensi- di prodiga sua man disperso. Sul trono
riedi, e scuoti tue membra da cotanto iniquo peso.

Alzò gli occhi e sorrise, udito ch’ebbe, il sire, da tale
audacia scosso. Nondimeno ringraziò e “Bene
hai detto” rispose. Qundi soggiunse: “Se stai per dir
di me che sono avaro, dirò di te che sei mendace.

No, questa non è la causa di mia pena, sibbene il fatto
che gli anni miei sono passati e la vecchiaia avanza
senza che un solo uomo del mio regno mi sia riuscito
di forgiare all’uso di spada ed arco invitto.

Se ho una figlia nata per la sua e per l’altrui delizia,
Dio m’ha denegato un machio, è duro il dirlo! Niun m’è vicino
con l’arco teso o a giocar a palla… Vero è che Avtandìl,
cresciuto alla mia scuola, ha un pallido sembiante di mia stoffa.”

L’altero Avtandìl prestò silente ascolto al suo sovrano,
il capo chino, gli occhi sornioni a voler dir tacendo.
e i denti a fare specchio al sole. Dello strano sorriso
volle saper la causa il re che poi. “Cosa mi celi?” chiese.

E ancora: “Dio che o di chi ti burli? Forse di me?”
Allora Avtandì: “Se mi consenti, o sir, di dirlo, il dirò,
purché non smuovano sdegno regal le mie parole
il loro temerario ardir non suoni a me condanna.”

E il re: “Non una delle tue parole mi sarà molesta!
Io qui lo giuro, e la vita delle splendente Tinatìn sia
di mio impegno pegno. “Dal che Avtandìl prese l’aire e “Troppo
vanto non menar dell’arco tuo, pure a un re giova modestia”,