მათ ლაშქართაგან სამასნი კარგნი მოყმენი, ქველანი,
თანა წამომყვეს, წა-ცა-ვე, დავყარენ სპანი ყველანი,
დავჰვედრე: “სადა მე მევლოს, ვლენით იგივე ველანი,
ახლოს მომდევდით, მიშველეთ, გიხმობ, თუ მინდეს შველანი”.

სამ დღე ვიარე, მემთხვია სხვა კაცი მისვე ხანისა.
კვლა ეძღვნა უცხო მრავალი შესამოსელი ტანისა,
ებრძანა: “მწადსო სიახლე შენ ლაღისა და ჯანისა,
რა შეგეყარო, მაშინ სცნა შენ ძღვნობა ამისთანისა”.

კვლაცა ეთქვა: “მართალია ეზომ ჩემი მონახსენი,
მე თვით წინა მოგეგებვი, მესწრაფების ნახვა შენი”.
მოვახსენე: “დია, ღმერთო, ბრძანება ვქმენ მეცა თქვენი,
ტკბილად ვნახოთ ერთმანერთი, ვიყვნეთ ვითა მამა-ძენი”.

მუნით წასრული ჩამოვხე ტევრისა რასმე კიდესა;
კვლა მოციქულნი მოვიდეს, სალამად არ დამრიდესა;
წინა ტურფათა ტაიჭთა ძღვნად ჩემთვის მოზიდვიდესა:
შენსა ნახვასა მეფენი, – თქვეს, – მართლად ინატრიდესა.

მითხრეს: “მეფე მოგახსენებს, მეცა შენ კერძ ვიარები,
სახლით ჩემით წამოსრული ხვალე ადრე შეგეყრები”.
მოციქულნი დავაყენენ, ხარგა დავდგი, არ მაზრები,
მეტად ამოდ ვუალერსე, ერთგან დაწვეს ვით მაყრები.

კარგი საქმე კაცსა ზედა აზომ თურე არ წახდების:
ერთი კაცი უკმო-რე-სწყდა, მოდგა, მალვით მეუბნების:
“დიდი მაცო თქვენი ვალი, ჩემგან ძნელად გარდიხდების,
გაწირვა და დავიწყება ჩემგან შენი არ იქმნების.

მე მამისა თქვენისაგან ვარ ცოტაი განაზარდი.
თქვენი მესმა საღალატო, საცნობელად გამოვვარდი;
მკვდარი მიმძიმ სანახავად ტანი მჭევრი, პირი ვარდი,
ყველასავე მოგახსენებ, გამიგონე, დამიწყნარდი.

“I took three hundred soldiers with me, good, brave warriors,
And left behind me my army, but said before I left them:
Follow me wherever I Go over the fields and roads.
March closely behind me; come to my help if I need you’.

“After a three days’ journey another envoy approached us.
Making obeisance he placed magnificent raiment before me,
Saying: ‘King Ramaz awaits you, O proud and illustrious monarch,
Eagerly longs for the hour to pay his respects and homage’.

“These are his words: ‘O sovereign, hear me. And hearing, believe me!
Great is my longing to see you, therefore I hasten to meet you!’
Straightway I answered the envoy: ‘Gladly I hear the king’s message.
Tell him I hasten towards him, we shall meet like a son and a father’.

“Then we continued our way till we came to the edge of a forest
Where once again we were met by messengers bearing rich presents,
Jewels and treasures and horses, surpassing all others in beauty.
“Matchless monarch!’ they cried, ‘Kings would desire to behold you’.

“They said: ‘Our sovereign, King Ramaz will rise with the dawn on the morrow,
Leaving his palace at daybreak in his haste to accord you his greeting’.
Therefore, retaining the envoys, I bid my men to show favour
Unto the men from the Khan, and all slept quietly like brothers.

“Truly no benefit rendered passes away unrewarded:
One of King Ramaz’s men lingered behind for a moment.
I have a debt’ he said, ‘one to be paid all my lifetime,
And for this debt’s sake I cannot ever forget or forsake you.

“‘I was brought up when a youth in the court of your royal father.
I heard of the treachery planned, so I hastened at once to Warn you.
So listen, and I shall unravel the treason these men plot against you.
How could I bear to behold you, stretched, a corpse on the meadow?

რომე ცუდად არ მოჰღორდე, ისი კაცნი გღალატობენ,
ერთგან შენთვის დამალულნი სპანი ასჯერ ათასობენ;
კვლა სხვაგან გითქს სამი ბევრი, ასრე ფიცხლად მით გიხმობენ,
აწვე თავსა არ ეწევი, ფათერაკსა შეგასწრობენ.

მეფე ცოტათ მოგეგებვის, ვის მჭვრეტნი ვერ გელევიან;
მალვით ჩაიცმენ აბჯარსა, მიენდო, მით გეთნევიან;
კვამლსა შეიქმენ, ლაშქარნი ყოველგნით მოგეხვევიან.
რა ერთსა გცემდენ ათასნი, ეგრეცა მოგერევიან”.

მას კაცსა ამოდ ვეუბენ და მადლსა გარდვიხდიდია:
“რომე არ მოვკვდე, შემოგზღო, შენ ამას ინატრიდია;
აწ ამხანაგთა არ გიგრძნან, წადი, მათ თანა ვლიდია,
თუ დაგივიწყო, უთუოდ მემცა ვარ განაკიდია!”

არვის გავანდევ სულ-დგმულსა, დავმალე ვითა ჭორია.
რაცა იქმნების, იქმნების, ყოვლი თათბირი სწორია!
მაგრა სპათაკენ გავგზავნე კაცი, გზა თუცა შორია,
შევსთვალე: “ფიცხლად წამოდით, მოგრაგნეთ მთა და გორია”.

მე დილასა მოციქულთა სიტყვა ტკბილი შევუთვალე:
რამაზს ჰკადრეთ: მოგეგებვი, მოდი, მოვალ მეცა მალე.
ნახევარ დღე სხვა ვიარე, ჭირსა თავი არ ვაკრძალე.
განგებაა, დღესცა მომკლავს, ქვემცა სადა დავიმალე?!

ქედსა რასმე გარდავადეგ, მინდორს მტვერი დავინახე;
ვთქვი, თუ: “მოვა რამაზ მეფე; ჩემთვის უდგამს თუცა მახე,
ჩემი გაჰკვეთს ხორცსა მათსა ხრმალი ბასრი, შუბი ვახე”.
მაშინ ვუთხარ სპათა ჩემთა, სახე დიდი დავუსახე.

ვთქვი, თუ: “ძმანო, ისი კაცნი ჩვენ ღალატსა გვიდგებიან,
მკლავთა თქვენთა სიმაგრენი ამისთვისმცა რად დალბიან?
ვინცა მოკვდეს მეფეთათვის, სულნი მათნი ზეცას რბიან.
აწ შევებნეთ ხატაელთა, ხრმალნი ცუდად რას გვაბიან?”

“’Know that these men are all traitors sent by the king to deceive you.
One hundred thousand soldiers are waiting in ambush to seize you.
Can you with but three hundred men withstand the onslaught of thousands?
You are in danger. Be warned: I fear disaster awaits you.

“’Ramaz will come forth to meet you, whom none can forbear from admiring!
Trust not his flattering speech, he comes with an army behind him,
Raising great clouds of dust, thinking to take you by stealth,
Thinking with one mighty effort, one sudden attack, to destroy you’.

I was in debt to the man and thanked him for all he told me.
‘If I am not slain, I shall surely repay you for this’, I told him.
Now, return to your comrades, lest they find you gone and suspect you ..
– But if I ever forget you may God pour maledictions upon me.

“What I was told I kept secret, there was no time for discussion.
What was to happen would happen, I must act without counsel, alone.
I dispatched messengers quickly, bearing commands to my soldiers.
‘Hasten to me’, I enjoined them, ‘though the march will be weary and arduous’,

“Early next morning I sent through the envoys a courteous message:
‘Do not delay, o great King, and I will hasten to meet you!’
Then without more ado I rode on, regardless of comfort.
For who can escape his fate? Why, then, attempt to avoid it?

“Then I descried in the distance a cloud of dust from a valley,
And said to myself: ‘King Ramaz is spreading his net to entrap me.
Yet will I drive my sword into his treacherous bosom!
Calling my troops before me, I warned them what lay before them.

“Brothers!’ I cried, ‘the foe is secretly plotting to slay us.
Let not the terror of death weaken your arms, oh my brothers!
Remember, the soul of heroes, who lay down their lives for their country.
Are straightway carried to Heaven. Onward, then, to your glory!’

ვუბრძანე ჩაცმა აბჯრისა ლაღმან სიტყვითა ხაფითა;
დავეკაზმენით საომრად ჯაჭვ-ჯავშანითა, ქაფითა;
რაზმი დავაწყევ, მივჰმართე, წავე დიდითა სწრაფითა,
მას დღესა ჩემი მებრძოლი ჩემმანვე ხრმალმან დაფითა.

მივეახლენით, შეგვატყვეს მათ ტანსა აბჯარ-ცმულობა;
კაცი მოვიდა, მომართვა მეფისა მოციქულობა;
ეთქვა, თუ: “ჟამად გვაჩნია ჩვენ თქვენი არ-ორგულობა,
აბჯრითა გხედავთ, შეგვქმნია აწ ამად გულ-ნაკლულობა”.

შევსთვალე, თუ: “მეცა ვიცი, რაცა ჩემთვის გაგიგია;
თქვენ რასაცა სთათბირობდით, არ იქმნების, არ, იგია!
ბრძანეთ, მოდით, შემებენით, ვითა წესი და რიგია,
მეცა თქვენად დასახოცლად ხელი ხრმალსა დამიგია”.

რა მივიდა მოციქული, კვლამცა რადღა გამოგზავნეს!
კვამლი შექმნეს ლაშქართათვის, დამალული გაამჟღავნეს;
სამალავით გამოვიდეს, თავნი ორგნით აქარავნეს,
შექმნეს რაზმი მრავალკეცი, თუცა, ღმერთო, ვერა მავნეს.

შუბი ვსთხოვე, ხელი ჩავყავ მუზარადის დასარქმელად;
საომარად ატეხილი ვიყავ მათად გამტეხელად;
ერთსა წავსწყდი უტევანსა, წავგრძელდი და წავე გრძელად.
მათ ურიცხვი რაზმი ეწყო, წყნარად დგეს და აუშლელად.

ახლოს მივე, შემომხედნეს, “შმაგიაო”, ესე თქვესა.
მუნ მივჰმართე მკლავ-მაგარმან, სად უფროსი ჯარი დგესა;
კაცს შუბი ვჰკარ, ცხენი დავეც, მართ ორნივე მიჰხდეს მზესა,
შუბი გატყდა, ხელი ჩავყავ, ვაქებ, ხრმალო, ვინცა გლესა!

შიგან ასრე გავერივე, გნოლის ჯოგსა ვითა ქორი,
კაცი კაცსა შემოვსტყორცე, ცხენ-კაცისა დავდგი გორი;
კაცი, ჩემგან განატყორცი, ბრუნავს ვითა ტანაჯორი,
ერთობ სრულად ამოვწყვიდე წინა კერძი რაზმი ორი.

“Then I commanded my troops to gird themselves for the battle,
Proudly I gazed on my soldiers, their weapons gleaming in sunlight,
Gladly I led their columns, marching behind me in squadrons,
Sure that my tempered blade would smite the foe and destroy him.

“As we advanced, no doubt they spied our glittering armour,
For swiftly a courser arrived, bearing this message from Ramaz:
If in friendship you come, why are these warriors in armour?
You have deceived us and we shall henceforth regard you as traitors!’

“Then I replied: ‘Am I blind to the snare you have laid for my footsteps?
Believe me, your traitorous schemes will never come to fruition.
Meet me in open battle, as is right between valorous warriors,
Taste the might of my sword, feel its invincible keenness’.

“such was the answer I gave to King Ramaz’s arrogant message
And straight from the billows of dust the enemy came out of ambush,
Marching in ranks from all sides, their armour shone in the distance,
Till they surrounded my troops but yet, God granted me victory.

“I seized my lance and my sword, donned my glittering helmet,
Roused by the fury of vengeance, eager to face my opponents,
Uttering a warlike cry, I spurred my horse ever onward,
Till I drew rein in silence, defying the hosts of the enemy.

“They viewed my approach with derision: ‘This is a madman’, they jested,
But with the might of my sword I clove a path through their army,
With one fierce stroke of my lance, I smote down a knight and his charger;
When the lance broke I drew my trusty blade from its scabbard.

“I swooped like a falcon that drops from the heights to the victim beneath him,
Man after man was smitten to earth by the force of my onslaught.
Bodies were piled upon bodies, as they fell to the might of my prowess;
Thus, single-handed, I fell on the foe and demolished his columns.

ერთობილნი მომეხვივნეს, მგრგვლივ შეიქმნა ომი დიდი;
ვჰკრი რასაცა, ვერ დამიდგნის, სისხლსა მჩქეფრსა აღმოვჰღვრიდი;
ცხენსა კაცი გაკვეთილი მანდიკურად გარდავჰკიდი.
სითცა ვიყვი, გამექციან, მათ შექმნიან ჩემი რიდი.

საღამო-ჟამ დაიზახნა ქედით მათმან დარაჯამან:
“ნუღარა სდგათ, წაედითო, კვლა მოგვხედნა რისხვით ცამან:
მოვა მტვერი საშინელი, შეგვაშინა ამად ამან,
ნუთუ სრულად ამოგვწყვიდნეს უთვალავმან, ბევრმან სპამან”.

ჩემნი ლაშქარნი, რომელნი წამომეტანნეს მე არა,
რა ეცნა, წამოსრულიყვნეს, ღამე-წამორთვით ეარა;
ვერ დაიტევდა მინდორი და არე მთათა ეარა,
გამოჩნდეს, სცემდეს ტაბლაკსა, ბუკმან ხმა გააზეარა.

იგი ნახეს, გასაქცევლად გაემართნეს, შევჰკივლენით;
ველნი, ჩვენგან ნაომარნი, ომითავე გარდავვლენით.
რამაზ მეფე ჩამოვაგდე, ერთმანერთსა გავეხრმლენით,
მისნი სპანი ყველაკანი დავიპყრენით, არ მოვკლენით.

უკანანიცა ლაშქარნი მოესწრნეს მათ გაქცეულთა,
დაუწყეს პყრობა, ჩამოყრა შეშინებულთა, ძლეულთა;
ძილისა მიჰხვდა ნაცვალი ძილ-მკრთალთა, ღამე-თეულთა,
ტყვეთა მრთელთაცა არ აკლდა კვნესა, მართ ვითა სნეულთა.

მას ადგილსა ნაომარსა გარდავხედით მოსვენებად.
ხელსა ხრმლითა დავეკოდე, წყლულად მაჩნდა, არ-ნაღებად;
ჩემნი სპანი მოვიდიან საჭვრეტლად და ჩემად ქებად,
ვერ იტყვიან ვერ მიმხვდარნი ქებასაცა მოხსენებად.

ერთსა კაცსა ეყოფოდეს, დიდებანი რომე მჭირდეს;
ზოგთა შორით დამლოციან, ზოგნი კოცნად გამიპირდეს;
რომელთაცა გავეზარდე, დიდებულნი ამიტირდეს,
ჩემგან ხრმლითა განაკვეთი ნახეს, მეტად გაუკვირდეს.

“They hemmed me in from all sides, but in vain they endeavoured to seize me;
None could withstand my attack, blood flowed like water from fountains;
Horsemen hung dead from their saddles, the ground was strewn with their corpses;
All who were left turned tail, fled from the field of battle.

“Just before sunset their watchman cried from the top of the mountain:
Fight there no longer! But fly! The wrath of God is upon us!
A terrible dust is approaching; tens of thousands of soldiers;
Who can confront such a number? Alas! They will surely destroy us!’

“It was the troops I had ordered to follow with all expedition.
Knowing no rest they had crossed plains and rivers and forests,
And now their myriad hosts covered the sides of the mountains;
They approached nearer and nearer with the sounds of drums and of trumpets.

“Panic was sown in the ranks of the foe by the sight of my armies.
Stricken with terror they turned and fled from the army advancing.
Ramaz the King was unhorsed with a single thrust of my sabre,
Nor was resistance made and all were routed and captured.

“Those who thought to escape were pursued and brought back by their captors.
Thus were the schemes of King Ramaz brought to nothing and shattered.
All our exhaustion and grief was forgotten in victory,
While the enemy’s wounded and dying lay groaning in pain and dejection.

“My troops dismounted straightway, loosed their chargers, and rested.
The wound I received was sore, but I did not think of my suffering.
My armies filed. Past my tent proclaiming my feats to the echo,
Seeking in vain for words to express their profound admiration.

“The praises they showered upon me were more than the share of a mortal.
The nearest rushed up to embrace me, the farthest shouted their blessings.
The veteran nobles who trained me exulted in laughter and weeping.
All combined to acclaim the heroic feats of my prowess.

გავგზავნენ ყოვლგან ლაშქარნი, ალაფი ავაღებინე,
ერთობ სავსენი მოვიდეს, თავიცა ვალაღებინე,
სისხლთა მებრძოლთა ჩემთასა მინდორი შევაღებინე,
არ ვჰბრძოლე, კარი ქალაქთა უომრად გავაღებინე.

რამაზს ვარქვი: “შემიგნია საქმე შენი სამუხთალე,
აწ ეგრეცა შეპყრობილმან თავი გამოიმართალე,
სიმაგრეთა ნუ ამაგრებ, ყველა ხელთა მომათვალე,
თვარა შენი შეცოდება მემცა ზედა რად წავსთვალე?”

რამაზ მითხრა: “აღარაა ამის მეტი ჩემი ღონე,
ერთი ჩემი დიდებული მომეც, ზედა მაპატრონე,
ციხოვანთა გავუგზავნო, საუბარი გამიგონე,
ხელთა მოგცემ ყველაკასა, განაღამცა შენ გაქონე!”

მივეც ერთი დიდებული, თანა სპანი წავატანენ,
ციხოვანნი ერთობილნი ჩემს წინაშე მოვიყვანენ,
ხელთა მომცეს სიმაგრენი, ომნი ასრე შევანანენ,
საჭურჭლენი სიმრავლითა რასმცა ვითა დავაგვანენ!

მაშინღა შევე ხატაეთს მოვლად და მოსათვალავად;
კლიტენი საჭურჭლეთანი მომართვნეს დაუმალავად;
ქვეყანა ჩავსხი, ვუბრძანე: “იყვენით თქვენ უკრძალავად,
მზემან არ დაგწვენ, იცოდით, დაგყარენ გაუგვალავად”.

საჭურჭლენი გარდავნახენ თავის/თავის, კიდით-კიდე;
უცხო ფერთა საჭურჭლეთა, დავშვრები, თუ მოვსთვალვიდე;
ერთგან ვნახე საკვირველი ყაბაჩა და ერთი რიდე,
თუმცა ნახე, სახელისა ცოდნასაცა ინატრიდე.

ვერა შევიგენ, რა იყო, ანუ ნაქმარი რაულად!
ვისცა ვუჩვენი, უკვირდის, ღმრთისაგან თქვის სასწაულად;
არცა ლარულად ჰგდებოდა მას ქსელი, არც ორხაულად;
სიმტკიცე ჰგვანდა ნაჭედსა, ვთქვი ცეცხლთა შენართაულად.

“I sent my soldiers to gather the spoils and trophies of battle.
They came back loaded with treasures, priceless, unblemished in beauty.
The plain was dyed with the blood of those who fought to destroy me.
And cities surrendered now with no more resistance or bloodshed.

“Then I said to King Ramaz: ‘I know of your base intentions.
You are cunning, perfidious. Be warned now, hear my injunctions;
Think not to strengthen the marches, or fortify cities and strongholds;
You are no longer the master, see you provoke not my anger!”

“Ramaz replied: ‘I acknowledge your right and submit to your power,
You are now lord of this land, with all its treasures and bounty.
Let me, I pray you, dispatch a noble to visit my cities.
Bidding the guards to surrender the keys of castles and strongholds’.

“So, with my leave, a noble attended by knights and retainers,
Sallied forth to the strongholds, and brought before me their rulers,
Delivering up the keys in token of deep submission,
Never had mortal eye beheld such abundance of treasures!

“Then we went forth to travel and Inspect the land of the Khatavians.
Publicly they gave me the keys of the treasury houses and castles.
I calmed the fear-stricken people who were beating their breasts in terror.
I will not destroy or kill you. The sun shall not burn you to ashes!’

We saw all the treasure-houses, examined the riches within them:
No words can suffice to describe the abundant wealth of the kingdom.
But even more did we marvel at a magnificent robe and mantle;
If you had but seen it, I know, You would not know what to call it.

“I could not learn what fabric it was, nor of what it was made.
Whoever saw it marvelled and said it was a miracle;
It was neither made of tissue like that of brocade. Nor of carpet;
Though soft it was strong as iron, as if it was tempered in fire.