უთხრა: “ძმაო, არ გიტყუე, გიყავ, რაცა შემოგფიცე,
გნახე სულთა გაუყრელმან, ფიცი ასრე დავამტკიცე;
აწ დამეხსენ, სიკვდილამდის ვიტირო და თავსა ვიცე.
მაგრა გვედრებ დამარხვასა, მხეცთა საჭმლად არ მივიცე”.

ყმამან უთხრა: “რას შიგან ხარ, შენ საქმესა რად იქმ ავსა?
ვინ მიჯნური არ ყოფილა, ვის სახმილი არა სწვავსა?
ვის უქმნია შენი მსგავსი სხვასა კაცთა ნათესავსა?
რად სატანას წაუღიხარ, რად მოიკლავ ნებით თავსა?

თუ ბრძენი ხარ, ყოვლნი ბრძენნი აპირებენ ამა პირსა:
ხამს მამაცი მამაცური, სჯობს, რაზომცა ნელად ტირსა.
ჭირსა შიგან გამაგრება ასრე უნდა, ვით ქვითკირსა.
თავისისა ცნობისაგან ჩავარდების კაცი ჭირსა.

ბრძენი ხარ და გამორჩევა არა იცი ბრძენთა თქმულებ,
მინდორს სტირ და მხეცთა ახლავ, რას წადილსა აისრულებ?
ვისთვის ჰკვდები, ვერ მიჰხვდები, თუ სოფელსა მოიძულებ,
თავსა მრთელსა რად შეიკრავ, წყლულსა ახლად რად იწყლულებ?

ვინ არ ყოფილა მიჯნური, ვის არ სახმილნი სდებიან?
ვის არ უნახვან პატიჟნი, ვისთვის ვინ არა ბნდებიან?
მითხარ, უსახო რა ქმნილა, სულნი რად ამოგხდებიან?
არ იცი, ვარდნი უეკლოდ არავის მოუკრებიან!

ვარდსა ჰკითხეს: “ეგზომ ტურფა რამან შეგქმნა ტანად, პირად?
მიკვირს, რად ხარ ეკლიანი? პოვნა შენი რად არს ჭირად?”
მან თქვა: “ტკბილსა მწარე ჰპოვებს, სჯობს, იქმნების რაცა ძვირად:
ოდეს ტურფა გაიეფდეს, არღარა ღირს არცა ჩირად”.

რათგან ვარდი ამას იტყვის უსულო და უასაკო,
მაშა ლხინსა ვინ მოიმკის პირველ ჭირთა უმუშაკო?
უბოროტო ვის ასმია რაცა საქმე საეშმაკო,
რად ემდურვი საწუთროსა? რა უქმნია უარაკო?!

“Brother”, he said to Avtandil, “think not I tried to deceive you.
You find me alive and waiting-thus have I kept my promise.
Therefore now leave me alone, leave me to mourn my sorrow.
Grant me one favour, my brother, leave not my corpse unburied”.

Avtandil said: “What ails you? Why think of evil, my brother?
Who has not ever known love, who has not burned in love’s fires?
Yet who has done as you have among the race of men?
Why do you kill yourself? Why are you seized by Satan?

“If you are wise forget not the wisdom taught by the sages:
Firmness of mind and spirit sinks not beneath afflictions
But like a rock stands firm amidst all misfortunes and troubles.
Many through lack of fortitude sink down in a sea of disaster.

“Wisdom is yours, yet, my friend, you know not what is true wisdom.
If you renounce the world can you ever fulfil your desire?
Can you attain your desire by weeping and roaming the forests?
Why do you open a scar or bind a sound head with a bandage?

“Who has never known love, who has not burned in its fires?
Who has not seen affliction, nor languished and swooned for one’s loved one?
Why should your spirit forsake you when all this is life and living?
Know that a rose without thorns has never been plucked, my Tariel.

“They asked the fair rose: ‘In face and in form who made you so lovely?
Why have you thorns, sweet flower, why is it painful to pluck you?’
You find the sweet with the bitter; loveliness cheapened is worthless’.
Thus speaks the rose that is only a soulless, inanimate flower.

“Can a man ever harvest joy without the ordeals of labour?
He who is tempted by Satan can never aspire to be happy.
Tell me has sin been rewarded or the deeds of the devil commended?
Why do you murmur at fate? What has it done unusual?

ისმინე ჩემი თხრობილი, შეჯე, წავიდეთ ნებასა,
ნუ მიჰყოლიხარ თავისსა თათბირსა, გაგონებასა,
რაცა არ გწადდეს, იგი ქმენ, ნუ სდევ წადილთა ნებასა,
ასრე არ სჯობდეს, არ გეტყვი, რად მეჭვ რასაცა თნებასა!”

მან უთხრა: “ძმაო, რა გითხრა, ძრვაცა არ ძალ-მიც ენისა,
ძალი არა მაქვს ხელ-ქმნილსა შენთა სიტყვათა სმენისა;
რა ადვილად გიჩს მოთმენა ჩემთა სასჯელთა თმენისა!
აწ მივსწურვივარ სიკვდილსა, დრო მომეახლა ლხენისა.

ამას მოკვდავი ვილოცავ, აროდეს ვითხოვ, არ, ენით:
აქა გაყრილნი მიჯნურნი მუნამცა შევიყარენით,
მუნ ერთმანერთი კვლა ვნახნეთ, კვლა რამე გავიხარენით,
მო, მოყვარეთა დამმარხეთ, მიწანი მომაყარენით!

საყვარელმან საყვარელი ვით არ ნახოს, ვით გაწიროს!
მისკე მივალ მხიარული, მერმე იგი ჩემ კერძ იროს,
მივეგებვი, მომეგებოს, ატირდეს და ამატიროს.
ჰკითხე ასთა, ქმენ გულისა, რა გინდა ვინ გივაზიროს!

მართ გარდაწყვედით იცოდი, გეტყვი მართალსა პირასა:
სიკვდილი მახლავს, დამეხსენ, ხანსაღა დავჰყოფ მცირასა;
არ ცოცხალ ვიყო, რას მაქმნევ? რა დავრჩე, ხელსა მხდი რასა?
დამშლიან ჩემნი კავშირნი, შევჰრთვივარ სულთა სირასა.

რა სთქვი, რას იტყვი, არ მესმის, არცა მცალს სმენად მაგისად,
სიკვდილი მახლავს ხელ-ქმნილსა, სიცოცხლე არის წამისად;
აწ გამიარმდა სიცოცხლე მეტად ყოვლისა ჟამისად,
მუნ მეცა მივალ, ცრემლისა მიწად სად გამდის ლამი, სად.

ბრძენი? ვინ ბრძენი, რა ბრძენი? ხელი ვითა იქმს ბრძნობასა?
ეგ საუბარი მაშინ ხამს, თუცაღა ვიყო ცნობასა;
ვარდი ვერ არის უმზეოდ; იყოს, დაიწყებს ჭნობასა;
მაწყენ, დამეხსენ, არა მცალს, არცაღა ვახლავ თმობასა”.

“Listen to what I have said, and now let us mount and go riding.
Yield to the will of your steed and fling to the wind your frenzy.
Be not enslaved by the maddened desires of the will of your judgement.
Follow the counsel I give you, it is wise and judicious”.

Tariel said: “My tongue strives in vain to express my emotions.
Anguish has pillaged my mind and I am powerless to hear you.
He who feels not my grief can easily say: ‘Be patient!”
The time of my joy draws near for, brother, death now approaches.

“Dying for her I pray that God have mercy upon me.
Though we are parted on earth God grant we again meet in Heaven.
There, in eternal joy, we will be united forever.
Only one favour I ask: when I die, bury and mourn me.

How can a lover know joy when absent from her whom he worships?
Therefore I gladly die for death puts an end to one’s sorrows.
There will we welcome each other with tears of joy and devotion.
Listen to hundreds for counsel but do as your own heart tells you.

“All I have said, O brother, is the truth my heart has prompted.
Leave me, for death is approaching; soon I will yield up my spirit.
Of what avail will I be if I live thus distracted and maddened?
Freed from dissolving matter my spirit will fly up to Heaven.

“What you have said I conceive not, nor have I leisure to hear it.
Leave me, for death is approaching, short is the time allowed me.
Life is irksome to me, full of afflictions and sorrow.
There do I go where my tears have flowed in the night of my sorrow.

“What is true wisdom? Who are the wise? Can a madman act wisely?
Had I my wits and my reason then such words would be fitting.
Even the rose deprived of the sun droops low and withers.
Go now and leave me: I am tired unto death by your discourse”.

კვლა ეუბნების ავთანდილ სიტყვითა მრავალ-ფერითა,
ეტყვის: “თუ მოჰკვდე, რას არგებ ქცევითა მაგ ოხერითა?
ნუ იქმ, არა სჯობს საქმითა, ნუ ხარ თავისა მტერითა!”
ვერ წაიყვანა, ვერა ქმნა სიტყვითა ვერა-ვერითა.

მერმე უთხრა: “აჰა, რათგან არ მომისმენ არას, არა,
აღარ გაწყენს ენა ჩემი, აქამდისცა ცუდად მცთარა;
თუ სიკვდილი გიჯობს, მოკვე, ვარდი დაჭნეს, და-ცა-მჭნარა!
ერთსა რასმე გეაჯები, მიყავ!” – ცრემლი ამდუღარა.

“სადა ინდონი ბროლ-ვარდსა სარვენ გიშრისა სარითა,
მას მოვეშორვე, წამოვე სიჩქარით, არ სიწყნარითა;
ვერ დამიჭირა მეფემან მშობლურად საუბარითა,
შენ არ შემიყრი, გამიყრი, აწ ჩემი ლხინი ვთქვა რითა?

ნუ გამგზავნი გულ-მოკლულსა, ერთი მიყავ საწადელი,
ერთხელ შეჯე, ცხენოსანი გნახო ჩემი სულთა მხდელი,
ნუთუ მაშინ მოვიქარვო სევდა ესე აწინდელი;
მე წავალ და შენ დაგაგდებ, იქმნას შენი საქადელი!”

ეხვეწებოდა: “შეჯეო “, აჯას ხვეწნითა არვებდა,
იცოდა, რომე შეჯდომა კაეშანს მოაქარვებდა,
ლერწმისა სარსა დასდრეკდა, გიშერსა დაიკარვებდა;
დაიმორჩილა, ეამა, არ ივაგლახა, არ ვებდა.

ცხადად უთხრა: “შევჯდებიო, მომიყვანე ცხენი წინა”.
მან მოჰგვარა, წყნარად შესვა, არ სიჩქარით ააქშინა;
მინდორთაკე წაიყვანა, ტანი მჭევრი აძრვევინა,
ხანი წავლეს, სიარულმან მოჯობება დააჩინა.

შეაქცევს და ეუბნების საუბართა შვენიერთა,
მისთვის სძრვიდა სასაუბროდ მათ ბაგეთა ძოწის-ფერთა,
მისი სმენა გააყრმობდა მსმენელისა ყურთა ბერთა;
მოიშორვა კაეშანი, დათმობავე შეაერთა.

Avtandil strove once again to persuade him with even more fervour.
“Tell me of what avail is death to you or your loved one?
Why be a foe to yourself? Why be the doer of evil?”
But all in vain! No entreaties nor force could persuade or move him.

“Since you are deaf to my pleadings I will no longer fatigue you.
All my attempts are in vain to bring you, a madman, to reason.
Die, if you must, die! Let the fair rose that is withering wither.
But grant me one favour”, he said and his tears flowed down as he pleaded:

“For you I have left my kingdom. the crystal, the rose and the jet.
And with a beating heart I eagerly hastened to meet you.
Even the sovereign king with his fatherly words could not hold me.
Tell me what joy can I hope for when you. my brother, renounce me?

“Since we must part forever. grant me one favour, I beg you;
Let me behold you on horseback, mounted upon your charger.
This may assuage for a while the unendurable pain I must suffer.
Then I shall go and leave you, and you can fulfil your desire.

“Mount!” he entreated, “but once for the sake of our love and friendship”.
Avtandil pondered: “Urged by the will of his high-mettled courser,
His spirit will surely be roused, and his sadness unfettered and lightened”.
And to his joy he perceived that Tariel was no longer moaning.

“Bring me my horse”, said Tariel, after a moment’s silence.
Avtandil helped him to mount and at once they set out together.
Tariel gracefully swayed as he rode the impetuous stallion.
Yielding himself to the will of his steed, he soon recovered.

Tariel’s mood grew softer. Avtandil strove to divert him.
Soothing and elegant words poured forth from the lips of the coral.
The flow of his speech would have made the ears of the aged young.
Thus he poured balm on the wound and the pain was allayed and softened.

რა შეატყო მოჯობება მან, სევდისა მუფარახმან,
გაანათლა პირი-ვარდი სიხარულმან დაუსახმან,
ცნობიერთა დასტაქარმან, უცნობოთა ოხრვა-ახმან;
ცნობიერი სიტყვა უთხრა უცნობოსა რასმე მზრახმან.

შე-რასმე-ჰყვეს საუბარსა, სიტყვა ჰკადრა არ-მალული:
“ერთსა რასმე მოგახსენებ, გამიცხადე დაფარული:
ეგე სამხრე მისეული, შენ გაჩნია ვისგან წყლული,
რაგვარ გიყვარს, რაგვარ გიღირს? თქვი, დავიღო მერმე სული”.

მან უთხრა: “სახე რა გითხრა მის უსახოსა სახისა!
ესეა ჩემი სიცოცხლე, ჩემი მომცემი ახისა,
მჯობი ყოვლისა სოფლისა, წყლისა, მიწისა და ხისა;
არ-სასმენლისა მოსმენა არს უმჟავესი წმახისა”.

ავთანდილ უთხრა: “ვლამოდი მართ მაგისისა თქმევასა;
აწ რათგან გითქვამს, პასუხსა გკადრებ და ნუ მეჭვ თნევასა:
სჯობს ასმათისა არ-ლევა მაგა სამხრის არ-ლევასა,
ამად არ გიქებ საქმისა უარესისა რჩევასა.

სამხრე გაბია ოქროსა, ოქრომჭედლისა დნობილი,
უასაკო და უსულო, არ სიტყვიერი, ცნობილი;
აღარად გინდა ასმათი, – ნახე მართალი ბრჭობილი! –
პირველ, გლახ, მისი ნაჭვრეტი, თვით მერმე შენი დობილი.

თქვენს შუა მქმნელი საქმისა, შენგან ნახმობი დობისა,
თქვენი შემყრელი მსახური, შენგან ღირს-ქმნილი ხმობისა,
მისი გამზრდელი, გაზრდილი, მისთვის მიხდილი ცნობისა,
გლახ, დაგიგდია, არ ჰნახავ, შაბაშ მართლისა ბრჭობისა!”

მან უბრძანა: “რაცა გითქვამს, უმართლე ხარ მეტის-მეტად:
საბრალოა ასმათ მისად მგონებლად და ჩემად მჭვრეტად;
მე სიცოცხლე არ მეგონა, შენ მომესწარ ცეცხლთა შრეტად,
რათგან დავრჩი, გვალე, ვნახოთ, თუცავე ვარ ჯერთცა რეტად”.

When Avtandil saw the wondrous change he had wrought in Tariel
Happiness lighted the rose of his crystal-like ruby-hued visage.
Avtandil was the leech of the reasonable, the despair and woe of the foolish.
Thus he who had raved like a madman now spoke with wisdom and reason.

So passed the time in discourse and their hearts warmed in soft conversation.
Avtandil said: “Let us open our hearts and be frank to each other.
This do I know that this armlet is hers for whom you are grieving.
Tell me is there a jewel dearer to you than this bracelet?”

“How can I liken this trifle to her whose like has no rival?
She is my life, my soul, the source of my joy and my sorrow,
Dearer is she than the world, better than earth or the heavens.
But to listen to unpleasant talk is as bitter and sour as vinegar”.

“Tariel”, Avtandil said, “I knew in my heart you would say this.
Now I shall tell you the truth, speak freely to you and sincerely.
Would not the loss or Asmat be worse than the loss of the armlet?
Truly, I cannot commend you preferring the gem to the maiden.

“The armlet you wear is of gold, molten and wrought by the goldsmith.
It is ageless and lifeless, inanimate, speechless and senseless.
How can I justify you in preferring this thing to the maiden?
First she was cherished by Nestan, then by you as a sister.

“She formed the bond between you, contrived your meeting in secret;
Then she was favoured by you as a friend and dearest of sisters.
It was she who has followed your steps to share your afflictions.
Why have you left her alone? Is this true justice, I ask you?

Tariel replied: “What you say is only too true, my Avtandil.
Pitiable is he who thinks of Nestan and sees but my weeping.
All I desired was to die, but you have come to save me in time.
Since I still live, my friend, come, let us go to that maiden”.