თუცა ქალია, ხელმწიფედ მართ ღმრთისა დანაბადია;
არ გათნევთ, იცის მეფობა, უთქვენოდ გვითქვამს კვლა დია;
შუქთა მისთაებრ საქმეცა მისი მზებრ განაცხადია.
ლეკვი ლომისა სწორია, ძუ იყოს, თუნდა ხვადია”.

ავთანდილ იყო სპასპეტი, ძე ამირ-სპასალარისა,
საროსა მჯობი ნაზარდი, მსგავსი მზისა და მთვარისა,
ჯერთ უწვერული, სადარო ბროლ-მინა საცნობარისა;
მას თინათინის შვენება ჰკლვიდის წამწამთა ჯარისა.

გულსა მისსა მიჯნურობა მისი ჰქონდა დამალულად.
რა მოჰშორდის, ვერ-მჭვრეტელმან ვარდი შექმნის ფერ-ნაკლულად;
ნახის, ცეცხლი გაუახლდის, წყლული გახდის უფრო წყლულად.
საბრალოა სიყვარული, კაცსა შეიქმს გულ-მოკლულად!

რა მეფედ დასმა მეფემან ბრძანა მისისა ქალისა,
ავთანდილს მიჰხვდა სიამე, ვსება სჭირს მის სოქ-ალისა;
თქვა: “ზედას-ზედა მომხვდების ნახვა მის ბროლ-ფიქალისა,
ნუთუ მით ვპოვო წამალი მე ჩემი, ფერ-გამქრქალისა!

არაბეთს გასცა ბრძანება დიდმან არაბთა მფლობელმან:
“თინათინ ჩემი ხელმწიფედ დავსვი მე, მისმან მშობელმან,
მან განანათლნეს ყოველნი, ვით მზემან მანათობელმან.
მოდით და ნახეთ ყოველმან, შემსხმელმან, შემამკობელმან!

მოვიდეს სრულნი არაბნი, ჯარი განმრავლდა ხასისა:
ავთანდილ პირ-მზე, სპასპეტი ლაშქრისა ბევრ-ათასისა,
ვაზირი სოგრატ, მოახლე მეფისა დასთა დასისა;
მათ რომე დადგეს საჯდომი, თქვეს: “უთქმელია ფასისა!”

თინათინ მიჰყავს მამასა პირითა მით ნათელითა,
დასვა და თავსა გვირგვინი დასდგა თავისა ხელითა,
მისცა სკიპტრა და შემოსა მეფეთა სამოსელითა.
ქალი მზეებრ სჭვრეტს ყოველთა ცნობითა ბრძნად მხედველითა.

“Woman she is, but a woman born to rule over a kingdom.
Truly our hearts declare her worthy to be our sovereign.
Her noble deeds, like her radiance, shed brightness and warmth like sunshine.
The lion’s whelp is a lion, be it male or female”.

Avtandil, head of the armies, son of Amir-Spassalari,
Was slender and tall like the cypress, bright like the sunlight and moonlight;
Beardless was he and his visage was pure as the clearest of crystal.
Tinatin’s raven-black lashes pierced through his heart and senses.

Deep in his heart he nurtured love for that beautiful maiden;
Absent from her, the roses fled from his cheeks, and he languished;
But in her presence the fires were kindled again in his bosom.
Pity the woes of the lover, racked by the torments of passion.

Hearing the words of the king, Avtandil rejoiced greatly;
The raging flames of desire consuming his heart abated.
“Now”, he said to himself, “I will often gaze upon her.
This will bring peace to my heart and relief to my troubled spirit”.

Rostevan, king of the Arabs, announced through the whole of his kingdom:
“I, the father of Thinatin, proclaim her my worthy successor.
Her light shall illumine our country; come, and rejoice in her brightness!
Gaze at will on her beauty, give jubilant tongue to her praises!”

The Arabian people assembled, courtiers and nobles and henchmen.
Chief among warriors, Avtandil, head over legions of soldiers;
First among sages and elders, Sograt, beloved of his sovereign.
The royal throne was brought forth, dazzling men’s sight with its splendour.

Rostevan led the Tinatin, bright as the sun’s rays at noontide,
Placed the crown on her head, placed in her hand the sceptre,
Over her shoulders he cast a mantle befitting a sovereign.
And sunlike, omniscient, her gaze shed light in the farthest places.

უკუდგეს და თაყვანის-სცეს მეფემან და მისთა სპათა,
დალოცეს და მეფედ დასვეს, ქება უთხრეს სხვაგნით სხვათა,
ბუკსა ჰკრეს და წინწილანი დაატკბობდეს მათთა ხმათა.
ქალი ტირს და ცრემლთა აფრქვევს, ჰხრის ყორნისა ბოლო-ფრთათა.

მამისა ტახტსა საჯდომად თავი არ ეღირსებოდა,
ამად ტირს, ბაღი ვარდისა ცრემლითა აივსებოდა;
მეფე სწვრთის: “მამა ყოველი ძისაგან ითავსებოდა,
ამისად ქმნამდის დამწველი ცეცხლი არ დამევსებოდა”.

უბრძანა: “ნუ სტირ, ასულო, ისმინე ჩემი თხრობილი:
დღეს შენ ხარ მეფე არაბეთს, ჩემგან ხელმწიფედ ხმობილი,
აქათგან ესე სამეფო შენია მართ მონდობილი.
ხარმცა ბრძნად მქმნელი საქმისა, იყავ წყნარი და ცნობილი!

ვარდთა და ნეხვთა ვინათგან მზე სწორად მოეფინების,
დიდთა და წვრილთა წყალობა შენმცა ნუ მოგეწყინების!
უხვი ახსნილსა დააბამს, იგი თვით ების, ვინ ების.
უხვად გასცემდი, ზღვათაცა შესდის და გაედინების.

მეფეთა შიგან სიუხვე, ვით ედემს ალვა, რგულია;
უხვსა ჰმორჩილობს ყოველი, იგიცა, ვინ ორგულია;
სმა-ჭამა – დიდად შესარგი, დება რა სავარგულია?!
რასაცა გასცემ, შენია; რას არა, დაკარგულია!”

ამა მამისა სწავლასა ქალი ბრძნად მოისმინებდა,
ყურსა უპყრობდა, ისმენდა, წვრთასა არ მოიწყინებდა;
მეფე სმასა და მღერასა იქმს, მეტად მოილხინებდა;
თინათინ მზესა სწუნობდა, მაგრა მზე თინათინებდა.

მოიხმო მისი გამზრდელი, ერთგული, ნაერთგულევი,
უბრძანა: “ჩემი საჭურჭლე, შენგან დანაბეჭდულევი,
მომართვი ჩემი ყველაი, ჩემი ნაუფლისწულევი”.
მოართვეს, გასცა უზომო, უანგარიშო, ულევი.

Monarch and warriors and nobles bowed down to the sunlike maiden,
Hailed her their sovereign and queen and vowed her eternal allegiance;
Loud their voices arose, silencing trumpet and cymbal.
And the tears welled up in her eyes and dropped from the wings of a raven.

Tinatin wept lest she prove unworthy to rule over the kingdom,
Shedding her tears like rain over a garden of roses.
Her aged father consoled her: ”A child is the peer of its parent.
Only now is the torturing fire that raged in my heart extinguished”.

Rostevan counseled Tinatin: ”Be of good heart, my daughter.
To you I have yielded my kingdom, made you the queen of the Arabs.
The welfare and care of my subjects is entrusted to you hereafter.
You are indeed wise and prudent, let then your heart be at peace.

“Like the sun which casts its beams alike on rosebeds and middens,
Shed over great and small the kindly beams of your mercy.
Kindness makes slaves of the noble and lightens the bonds of the slave.
Resemble the mighty ocean which pours back the flood it receives.

“Generous deeds adorn a monarch as does a cypress Eden;
Even the traitor is won when the hand of the ruler is generous.
Spending on feasting and wine is better than hoarding our substance.
That which we gave makes us richer, that which is hoarded is lost”.

Tinatin’s spirit rose high, as she listened to Rostevan’s counsel;
Unwearied, she garnered the words of his life-giving wisdom.
Then the king sat down to partake of the feast and rejoicings.
Tinatin rivalled the sun, which attempted in vain to outshine her.

Tinatin called to her presence her faithful adviser and teacher,
Bid him bring all her possessions, belonging to her as the princess.
The massive chest was delivered, her aged tutor unlocked it;
The maiden scattered her bounty, heedless of value or measure.

მას დღე გასცემს ყველაკასა სივაჟისა მოგებულსა,
რომე სრულად ამოაგებს მცირესა და დიდებულსა.
მერმე ბრძანა: “ვიქმ საქმესა, მამისაგან სწავლებულსა,
ჩემსა ნუვინ ნუ დაჰმალავთ საჭურჭლესა დადებულსა”.

უბრძანა: “წადით, გახსენით, რაცა სად საჭურჭლენია!
ამილახორო, მოასხი რემა, ჯოგი და ცხენია!”
მოიღეს.გასცა უზომო, სიუხვე არ მოსწყენია.
ლარსა ჰხვეტდიან ლაშქარნი, მართ ვითა მეკობრენია.

ალაფობდეს საჭურჭლესა მისსა, ვითა ნათურქალსა,
მას ტაიჭსა არაბულსა, ქვე-ნაბამსა, ნასუქალსა;
რომე ჰგვანდა სიუხვითა ბუქსა, ზეცით ნაბუქალსა,
არ დაარჩენს ცალიერსა არ ყმასა და არცა ქალსა.

დღე ერთ გარდახდა.პურობა, სმა-ჭამა იყო, ხილობა,
ნადიმად მსხდომთა ლაშქართა მუნ დიდი შემოყრილობა.
მეფემან თავი დაჰკიდა და ჰქონდა დაღრეჯილობა.
ნეტარ, რა უმძიმს, რა სჭირსო? – შექმნეს ამისი ცილობა.

თავსა ზის პირ-მზე ავთანდილ, მჭვრეტთაგან მოსანდომია,
სპათა სპასპეტი, ჩაუქი, ვითა ვეფხი და ლომია;
ვაზირი ბერი სოგრატი თვით მას თანავე მჯდომია.
თქვეს, თუ: “რა უმძიმს მეფესა, ანუ რად ფერი ჰკრთომია?”

თქვეს, თუ: “მეფე ცუდსა რასმე გონებასა ჩავარდნილა,
თვარა აქა სამძიმარი მათი ყოლა არა ქმნილა”.
ავთანდილ თქვა: “სოგრატ, ვჰკითხოთ, გვითხრას, რადმცა შეგვეცილა?
ვჰკადროთ რამე სალაღობო, რასათვისმცა გაგვაწბილა?”

ადგეს სოგრატ და ავთანდილ ტანითა მით კენარითა,
თვითო აივსეს ჭიქები, მივლენ ქცევითა წყნარითა,
წინა მიუსხდეს მუხლ-მოყრით, პირითა მოცინარითა.
ვაზირი ლაღობს ენითა, წყლიანად მოუბნარითა:

That day she gave away all she had gathered since childhood,
Enriched both great and small to cries of joy and wonder.
“Thus did my father teach me: ‘Be generous, princely in giving’.
Let none keep back my treasure hoarded for me since childhood”.

Then she commanded her servants to bring her the rest of her treasures,
To lead in her horses, her mules, her richly-caparisoned coursers.
Gifts so lavishly showered maddened the hearts of the soldiers.
As avid as brigands they swooped on the endless torrent of riches.

They pillaged and seized her treasury, carried her horses away,
As if the gifts freely lavished were trophies wrung from the Turks.
Each had a share in the bounty, high and low, youth, maidens,
And still the gifts were showered, like snowflakes caught in a whirlwind.

All day they feasted and revelled; the banquet befitted a monarch.
All say the mighty gathering of warriors rejoiced and made merry.
Only the king appeared troubled, his brow was furrowed with sadness.
“What is afflicting our sovereign?” enquired the guests in amazement.

Avtandil, leader of heroes, slender and lithe as a panther,
Sat at the site of the monarch, the venerable Sograt beside him.
Rostevan’s sorrowful visage perplexed the youth and the seer.
Why that glance of displeasure, that countenance moody, they pondered.

Avtandil said: ”Let us ask him to tell us the cause of his sadness!
Surely he nurses some grievance, for here there is nothing to vex him.
Let us draw near and endeavour to coax him to break into smiles,
Beguile him with jesting and laughter, ask him to speak of his sorrow”.

Avtandil, matchless of form, Sograt, wisest of viziers,
Filling their goblets with wine, drew near to the sovereign, smiling.
They bowed in obeisance before him, then cast themselves on their knees.
Then spoke the aged Sograt, in gentle and eloquent phrases:

“დაგიღრეჯია, მეფეო, აღარ გიცინის პირიო.
მართალ ხარ: წახდა საჭურჭლე თქვენი მძიმე და ძვირიო,
ყველასა გასცემს ასული თქვენი საბოძვარ-ხშირიო;
ყოლამცა მეფედ ნუ დასვი! თავსა რად უგდე ჭირიო?”

რა მეფემან მოისმინა, გაცინებით შემოჰხედნა,
გაუკვირდა: ვით მკადრაო, ან სიტყვანი ვით გაბედნა?!
“კარგი ჰქმენო, – დაუმადლა, ბრძანებანი უიმედნა, –
ჩემი ზრახვა სიძუნწისა, ტყუის, ვინცა დაიყბედნა.

ეგე არ მიმძიმს, ვაზირო, ესეა, რომე მწყენია:
სიბერე მახლავს, დავლიენ სიყმაწვილისა დღენია,
კაცი არ არის, სითგანცა საბრძანებელი ჩვენია,
რომე მას ჩემგან ესწავლნენ სამამაცონი ზნენია.

ერთაი მიზის ასული, ნაზარდი სათუთობითა;
ღმერთმან არ მომცა ყმა-შვილი, – ვარ საწუთროსა თმობითა, –
ანუმცა მგვანდა მშვილდოსნად, ანუ კვლა ბურთაობითა;
ცოტასა შემწევს ავთანდილ ჩემგანვე ნაზარდობითა”

ყმა მეფისა ბრძანებასა ლაღი წყნარად მოისმენდა,
თავ-მოდრეკით გაიღიმნა, გაცინება დაუშვენდა,
თეთრთა კბილთათ გამომკრთალსა შუქსა ველთა მოაფენდა.
მეფე ჰკითხავს: “რას იცინი, ანუ ჩემგან რას შეგრცხვენდა?”

კვლა უბრძანა: “თავსა ჩემსა, რას იცინი, რად დამგმეო?”
ყმამან ჰკადრა: “მოგახსენებ და ფარმანი მიბოძეო,
რაცა გკადრო, არ გეწყინოს, არ გაჰრისხდე, არ გასწყრეო,
არ გამხადო კადნიერად, არ ამიკლო ამაზეო.”

უბრძანა: “რადმცა ვიწყინე თქმა შენგან საწყინარისა!”
ფიცა მზე თინათინისი, მის მზისა მოწუნარისა.
ავთანდილ იტყვის: “დავიწყო კადრება საუბნარისა:
ნუ მოჰკვეხ მშვილდოსნობასა, თქმა სჯობს სიტყვისა წყნარისა.

“Gone are your smiles. O, King. Are you troubled or offended?
Is it because the princess, your majesty’s radiant daughter,
Has scattered your wealth too freely, and recklessly squandered your treasures?
Why, then, make her a queen and trouble to trouble?”

Amazed at the boldness of Sograt, Rostevan pondered in silence.
Slowly he lifted his eyelids, smiling replied to his vizier:
“Shall I upbraid her for pouring her bounty like dewdrops from heaven?
He who believes me a niggard knows not the heart in my bosom.

“I care not for riches and treasures; this is no cause for my sadness.
But age draws near, O Sograt, and youth has departed for ever,
And no man in my realm has learned the arts I excel in,
Knightly arts in the lists, skill with words and with crossbow.

“Truly I have a daughter, tenderly nurtured and gracious;
Yet I am sad in my heart, that I have no son to succeed me,
None to excel me in contests, none to rival my prowess;
Avtandil, taught by my precepts, nearest approaches my greatness”.

The youth, with his head bent low, listened to Rostevan’s words.
Smiled as he listened to Rostevan boast of his prowess and cunning;
His teeth flashed white, like sunbeams illumining a plain.
“what have I said”, cried the monarch, ”to bring that smile to your face?”

“What have I said”, he repeated, “to merit your smiles and derision?”
But Avtandil humbly implored the king to pardon his boldness.
“Hear me, and though what I say may offend the ears of my sovereign,
Yet withhold your judgment, O King, turn not from me in anger”.

Then the king said: ”Fear nothing! Nothing you say will offend me”
And swore to be true to his word on the life of his sunlike daughter.
“Than I will speak my mind”, the youth replied to his sovereign;
“You boast of your skill, your highness. Now prove your words with deeds.