ქალმან უთხრა: “რას შეგესწარ, მე ვინ ვარ და ანუ შენო?
მზე არ მახლავს, შეგეტყვების, თრთვილო, ასრე მით მაწყენო!
გრძელი სიტყვა საწყინოა, ასრე მოკლედ მოგახსენო:
ვერასათვის ვერ გიამბობ, რაცა გინდა, იგი ქმენო!”

კვლაცა ჰკითხა ზენარობით მიუყარნა მუხლნი წინა,
მაგრა ვერა ვერ დაჰყარა, მუდარობა მოეწყინა,
პირსა ზედა გაგულისდა, თვალთა სისხლი მოედინა,
ადგა, თმათა წამოზიდნა, ყელსა დანა დააბრჯინა.

ეგრე უთხრა: “მე ეზომი ჯავრი ვითა შეგარჩინო?!
რაგვარა თუ ამატირო, ცრემლი ცუდად დამადინო?!
გიჯობს, მითხრა: ამის მეტი მართ აღარა არ გაწყინო,
თვარა, ღმერთმან მტერი ჩემი მოკლას, ვითა მოგაკვდინო!”

ქალმან უთხრა: “ეგე ღონე მოიგონე მეტად ავი:
თუ არ მომკლავ, არ მოვკვდები, მრთელი ვარ და მოუკლავი.
რად რა გითხრა, სადამდისცა ვიყო ჭირთა უნახავი?
კვლა თუ მომკლავ, სასაუბროდ აღარ მედგას ზედან თავი”.

კვლა ეტყვის: “ყმაო, რად მპოვე, ვინ მეუბნები მე, ვინო?
ეგე ამბავი ცოცხალსა ენითა ვერ მათქმევინო!
მე თავი ჩემი ნებითა ჩემითა მოგაკლვევინო,
ვითა უსტარი ბედითი ადვილად დაგახევინო.

ჩემი სიკვდილი შენ ჩემად პატიჟად ნურად გგონია,
მით რომე დამხსნი ტირილსა, შემშრების ცრემლთა ფონია;
ჩალად მიჩს ყოვლი სოფელი, მისთვისვე შემიწონია.
ვერ გიცნობ, ვინ ხარ, ვის გითხრნე სიტყვანი მისანდონია?”

ყმამან თქვა, თუ: “არ ეგების აწ ამისი ასრე თქმევა,
სხვასა რასმე მოვიგონებ, სჯობს საქმისა გამორჩევა”.
გაუშვა და ცალკე დაჯდა, ტირს, დაიწყო ცრემლთა ფრქვევა,
ქალსა უთხრა: “გაგარისხე, აწ, ესე თქვი, ვით დავრჩე, ვა!”

“Why should I tell you about him? To me you are only a stranger.
You know that the sun is now absent, hence your cowardly boldness.
Listen! my words will be few, for a long discourse is tedious.
Do what you wish, kill me! I will tell you nothing about him!”

Flinging himself on his knees, again he fervently begged her.
But not a word would she utter however much he entreated.
Wearied at length and impatient, with eyes blazing red in his fury,
He savagely seized her long tresses and lifted his dagger to slay her.

“Can I forgive you your malice, such hardness of heart?” he shouted.
“Shal all my endeavours be shattered, the tears I have shed made futile?
I advise you to tell me about him. Refuse and you imperil your life.
Tell me of him, or, by Heaven, may I slaughter my foe as I kill you!”

Then the maiden replied: “You do ill by using such violence.
Though I am young and love life I fear not your threat to kill me.
What you desire me to say must remain in my bosom for ever.
But if I die what avails it? Can the tongues of the dead speak words?”

She said to him: “Who are you? Why, alas, have you found me?
Neither persuasion nor violence can make me narrate his story.
When I desire to die, only then can you slay me, O stranger.
And only then, like an old, discarded letter, shall you tear me.

“Think not that death would be grievous – a loathsome thing to be dreaded.
It would dry up the wells of my sorrow, and free me from unceasing weeping.
To me all life is as straw, and as lightly I weigh and esteem it.
You are a stranger to me, so why should I tell you his secret?”

“No force can induce her to speak”, Avtandil sadly reflected.
Letting her go he sat down and wondered what course he should follow.
Covering his face with his hands he gave himself up to weeping.
He said to her: “I have vexed you. Alas! Can I ever survive It?”

ქალი დაუჯდა კუშტ-გვარად, ქუშობს, ჯერთ არ დამტკბარია;
ავთანდილ ქვე ზის ტირილად, აღარას მოუბარია;
ვარდისა ბაღსა მოგუბდა ცრემლისა საგუბარია.
კვლა იქით ქალი ატირდა, მისთვის გულ-ნალმობარია.

ყმა მტირალი შეებრალა, ამად ცრემლნი ცხელნი ღვარნა,
მაგრა უჯდა უცხოს უცხო, არ ბაგენი აუბარნა;
ყმამან ცნა, თუ: “გონებანი ჩქარნი ჩემთვის დააწყნარნა”.
ცრემლ-დენილი შეეხვეწა, ადგა, მუხლნი მიუყარნა.

უთხრა: “ვიცი, აღარ ვარგ ხარ შენ აწ ჩემად დასადობლად,
გაგარისხე, დარჩომილ ვარ ღარიბად და ამად ობლად;
აწ ეგრეცა თავი ჩემი დამიც შენთვის დასანდობლად,
ამად რომე შეცოდება შვიდ-გზის თქმულა შესანდობლად.

თავი ჩემი სამსახურად თუცა ავად მოგაწონე,
მიჯნურისა შებრალება ხამს, ესეცა გაიგონე;
სხვაგნით ყოვლგნით უღონო ვარ, არვინ არის ჩემი ღონე;
სულთა მოგცემ გულისათვის, სხვა მეტიმცა რა გამონე!”

რა ქალსა მიჰხვდა ყმისაგან მიჯნურობისა სმინება,
გულ-ამოხვინჩვით დაიწყო ას-კეცთა ცრემლთა დინება,
კვლა გაამრავლა ზახილით ტირილი, არ გაცინება.
ავთანდილს ღმერთმან წადილი მისცა, გულისა ლხინება.

იტყვის, თუ: “ამა სიტყვითა მას ფერი შეეცვალების,
ვისთვისმე ხელი უცილოდ, მას ცრემლი ემალმალების”.
კვლა უთხრა: “დაო, მიჯნური მტერთაცა შეებრალების;
ესეცა იცი, სიკვდილსა თვით ეძებს, არ ეკრძალების.

ვარ მიჯნური, ხელი ვინმე, გაუძლებლად სულთა დგმისად;
ჩემმან მზემან გამომგზავნა საძებარად იმა ყმისად;
ღრუბელიცა ვერ მიჰხვდების, მე მისრულვარ სადა, მი-, სად!
გული თქვენი მიპოვნია, მისი შენდა, შენი მისად.

She sat with a gloomy frown, morose and troubled in spirit.
Avtandll, silently weeping, was prey to conflicting emotions.
The river of tears overflowed and dammed the fair garden of roses.
The heart of the maiden now softened on seeing him bitterly weeping.

Seeing his agonized weeping her heart was moved to compassion.
Stifling their tears they sat silent, far from each other like strangers.
Avtandil saw she was softened, that her anger had somewhat abated.
So taking fresh heart he rose and kneeling before her entreated:

“Now every hope is extinguished of being forgiven or pitied.
I have offended you sorely and am guilty before you, O maiden.
Hence I remain a stranger, alone in my sorrow and wretched.
Seven times Is a sinner forgiven. So I hope I may also be pardoned.

“Though I have vexed you, yet know, a lover should always be pitied.
No one save you is my refuge, no one save you can heal me.
Though I have only one life to yield for the sake of my loved one,
Yet will I yield it to you. What more can I do? Tell me!”

When she heard of his love and his suffering, of the fire that burned and consumed him, T
The pain in her heart was redoubled and her tears flowed downwards in torrents.
Making a piteous wailing she abandoned herself to lamenting.
Avtandil’s wish was fulfilled and his heart thanked God for His goodness.

Avtandil said to himself: My words have moved her to pity.
Perhaps she is also in love else why has her face changed its colour?
“Even the foe”, he said loudly, “pities the lover, O sister.
You know very well that lovers shrink not from death but seek it.

“I am a lover, a madman, whose life is unbearably painful.
She, the bright sun of my life, has sent me in quest of that swordsman.
Even a cloud cannot reach the wild places through which I have journeyed.
But thanks to the Lord I have found you whose heart with his heart throb together.

მისი სახე გულსა ჩემსა ხატად ასრე გამოვხატე,
მისთვის ხელმან, გამოჭრილმან, ლხინი ჩემი ვაალქატე.
ორისაგან ერთი მიყავ: ტყვედ მქმენ, ანუ მააზატე,
ან მაცოცხლე, ანუ მომკალ, ჭირი ჭირსა მომიმატე”.

ქალმან უთხრა ყმასა სიტყვა პირველისა უამესი:
“ეგე სიტყვა მოიგონე დია რამე უკეთესი.
წეღან საქმე მტერობისა გულსა ჩემსა შთამოსთესი,
აწ მოყვარე გიპოვნივარ, დისაგანცა უფრო დ

მაშა რათგან მიჯნურობა შენად ღონედ მოიგონე,
არ ეგების, ამას იქით თუ-მცა თავი არ გამონე,
არ შენ მოგეც თავი ჩემი, დაგაბნიე, დაგაღონე;
შენთვის მოვკვდე, ამისებრი მემცა საქმე რა ვიღონე!

აწ რაცა გითხრა, თუ ამა საქმესა დამმორჩილდები,
რასაცა ეძებ, მიჰხვდები, უცილოდ არ ასცილდები;
თუ არ მომისმენ, ვერ ჰპოვებ, რაზომმცა ცრემლსა ჰმილდები,
მოგხვდების მდურვა სოფლისა, მოჰკვდები, გა-ცა-სწბილდები”.

ყმამან უთხრა: “ეგე საქმე ამას ჰგავსო, არა სხვასა:
ორნი კაცნი მოდიოდეს სადაურნი სადმე გზასა,
უკანამან წინა ნახა ჩავარდნილი შიგან ჭასა,
ზედ მიადგა, ჩაყიოდა, ტირს, იზახიხ ვაგლახ-ვასა.

ეგრე უთხრა: “ამხანაგო, იყავ მანდა, მომიცდიდე,
წავალ თოკთა მოსახმელად, მწადსო, თუ-მცა ამოგზიდე”;
მას ქვეშეთსა გაეცინა, გაუკვირდა მეტად კიდე,
შემოჰყივლა: “არ გელოდე, სად გაგექცე, სად წავიდე?”

აწ, დაო, შენთა ხელთაა ჩემი საბელი ყელისა,
სხვად უღონოა უშენოდ ჩემგან აპყრობა ხელისა;
რასაცა მიზამ, შენ იცი, შენ ხარ წამალი ხელისა,
თვარა ვისმც ექმნა გვარლითა შეკრვა თავისა მრთელისა!”

“His face is engraved on my mind, in divine. Ineffaceable image,
All other feelings are burnt in the flames of eternal passion.
Only one thing I implore – reject or accept me for ever.
I want you to crown or slay me. Grant me new life or oblivion!”

Touched by his grief, she replied, speaking in tones low and kindly:
“What you now say is truth, spoken in words more propitious,
Uprooting the hate that you sowed with speech that was bitter and hostile.
Now you have made me your friend, closer and truer than sister.

“Now that you seek to find aid by Invoking love’s power and glory,
I can no longer refuse it – all I can do shall be done.
I, who once brought you so low, fostered your grief and dejection,
I, even I, am your slave, ready to die in your service.

“Trust to my counsel and listen to all I shall say with attention.
Then shall your wish be fulfilled, then you will meet him you seek.
If not your attempts will be vain and the tears you have shed unavailing.
Cursing the world and its cares, you will die dishonoured and wretched”.

Avtandil said to the maiden: “I remember a similar story.
Once on a desolate roadside, two men were journeying together.
Suddenly one saw the other fall in a well before him.
Swiftly he ran to the well and looking down he cried loudly:

“‘Stay there,’ he called to the man, ‘stay there and wait for me, comrade,
I go to bring ropes,’ he added, ‘to pull you out of that hole.”
The man in the well laughed loudly and, greatly surprised, he answered:
Just as you ask, my friend. What else can I do but be patient?”

“The rope round my neck”, said Avtandil, “is now in your hands, O sister.
What can I do without you? Only you have the power to assist me.
You are my only refuge, the comforting balm in my madness.
Who but a madman would bind a head that is sound with a bandage?”

ქალმან უთხრა: “მომეწონა, ყმაო, შენი ნაუბარი.
ხარ უცილოდ კარგი ვინმე, მოყმე, ბრძენთა საქებარი;
ხარ ვინათგან აქანამდის მაგა ჭირთა დამთმობარი,
რაცა გითხრა, მომისმინე, გიპოვნია საძებარი.

იმა მოყმისა ამბავი არსადა არ იპოვნების;
თვით თუ არ გითხრობს, არ ითქმის, არვისგან დაიჯერების;
მოილოდინე, მოვიდეს, რაზომმცა დაგეყოვნების,
დადუმდი, ვარდსა ნუ აზრობ, ცრემლითა ნუ ითოვნების.

გითხრა, თუ ცოდნა გწადიან ჩვენისა შენ სახელისა:
ტარიელ არის სახელი იმა მოყმისა ხელისა;
მე ასმათ მქვიან, რომელსა წვა მაქვს ცეცხლისა ცხელისა,
სულთქვმა სულთქვმისა ბევრისა, მაშა თუ არ ერთხელისა.

ამის მეტსა ვერას გითხრობ მე სიტყვასა ამისთანსა.
ისი მინდორს არონინებს ტანსა მტერთა მემაჯანსა,
ვჭამ, გლახ, მარტო ნადირისა მისგან ხორცსა მონატანსა,
აწვე მოვა, არა ვიცი, თუ დაჰყოვნის დიდსა ხანსა.

ამას გვედრებ, მოიცადო, თავი სხვაგან არსად არო;
რა მოვიდეს, შევეხვეწო, ნუთუ ვითა მოვაგვარო;
ერთმანერთსა შეგამეცნნე, თავი შენი შევაყვარო,
თვით გიამბოს საქმე მისი, საყვარელსა გაახარო”.

ქალსა ყმამან მოუსმინა, დაჰმორჩილდა, დაჰრთო ნება.
ამას ზედა მოიხედნეს, ხევით ესმა ჩხაპუნება;
მთვარე წყალსა გამოსრული ნახეს, შუქთა მოფინება,
უკურიდნეს, აღარა ქმნეს მუნ ხანისა დაყოვნება.

ქალმან უთხრა: “ყმაო, ღმერთმან მოგცა ჟამად, რაცა გინა,
მაგრა თავი უჩინო ქმენ, დამალული იყავ შინა;
იმა ყმისა მეუნებლე ხორციელი არავინ- ა;
ნუთუ ვით რა მოვაგვარო, შენი ნახვა არ ეწყინა.”

The maiden replied: “Your discourse and well-spoken words give pleasure.
You are, no doubt, respected and praised by the wise and the worthy.
Since for her sake you have suffered, now listen to me with attention.
Then will you surely attain the fulfilment of all your desires.

“Though you may seek the wide world you will never hear tidings about him.
No one but he can relate the wonderful things that befell him.
My advice is to wait in this cave until he comes back from the forest.
Freeze not nor snow up the rose with the flood of your tears, I entreat you.

“First I will tell you our names if your wish is to know them”, she said.
“The knight who wanders alone, distracted and maddened, is Tariel;
I, whom hot fires are consuming. am known by the name of Asmat.
Sigh upon sigh rend our bosoms; sorrow weighs heavy upon us.

“I cannot relate his story. Only this, my friend, will I tell you:
He wanders alone in the forests, overwhelmed and maddened by sorrow.
I sit in this cavern alone while he roams or hunts in the forest.
When he will come, I know not. It may be sooner or later.

Leave not the cavern but wait here till he returns from the forest.
I promise to plead for your cause; perhaps I will make him receive you.
Maybe, when you know one another, he will love you and tell you his story.
Your wish will then be fulfilled whereby your sun will rejoice”.

Avtandil’s joy knew no bounds and he gladly followed her counsel.
Startled, they suddenly heard the sound of a splash from the marshes,
And like the moon shedding brightness they saw the horseman approaching.
Fearing the knight would behold them they hastily entered the cavern.

“May the great Lord hear your prayers and fulfil your desires”, said Aimat.
“Quickly, hide lest he sees you. In the lower end of the cavern.
Go, for no human being can withstand his invincible prowess.
Perhaps I may soften his heart with persuasive and eloquent phrases”.

ავთანდილ ქვაბსა დამალა ქალმან დამალვით მალითა.
იგი ყმა ცხენსა გარდახდა, შვენოდა კაპარჭ-ხრმალითა;
ატირდეს მაღლად ცრემლითა, ზღვათაცა შესამალითა,
ავთანდილ სარკმლით უჭვრეტდა ჭვრეტითა იდუმალითა.

ამარტის ფერად შეცვალა ბროლი ცრემლისა ბანამან.
დიდხან იტირეს ყმამან და მან ქალმან შაოსანამან;
შეხსნა, შეიღო აბჯარი, ცხენიცა შეიყვანა მან;
დადუმდეს, ცრემლნი მოჰკვეთნა შავმან გიშრისა დანამან.

ავთანდილ სარკმლით უჭვრეტდა, ტყვე, საკნით ნააზატები.
მან ქალმან ქვეშე დაუგო ვეფხის ტყავისა ნატები;
მას ზედა დაჯდა იგი ყმა, სულთქვამს ჭირ-მონამატები,
სისხლისა ცრემლსა გაეწნა შუა გიშრისა სატები.

მან ქალმან ხელ-ყო კვესითა გზება ცეცხლისა ნელისა,
ეგონა ჭამა ხორცისა შემწვრისა, შეუქმნელისა;
მიუპყრა, ერთი აჰხლიჩა, ქმნაა საქმისა ძნელისა,
ძალი არ ჰქონდა, დაუწყო გამოყრა უცოხნელისა.

ცოტად მიწვა, მიიძინა, თუცა ყოლა ვერა მეტი;
შეკრთა, დიდნი დაიზახნა, წამოვარდა ვითა რეტი,
იზახდის და წამ-წამ იკრის გულსა ლოდი, თავსა კეტი.
ცალ-კერძ ზის და პირსა იხოკს ქალი მისი შენამჭვრეტი.

“რად დაჰბრუნდი? – მოახსენა, – მითხარ, რაცა წაგეკიდა!”
მან უბრძანა: “მონადირე მეფე ვინმე გარდმეკიდა,
ჰყვეს ლაშქარნი უთვალავნი, ბარგი მძიმედ აეკიდა,
იგი მინდორს ნადირობდა, დაეფანჩა მარეკი, და-.

სევდად მეცა კაცთა ნახვა, ცეცხლი უფრო გავიალე,
– არ მივეო ახლოს შეყრად – თავი ჩემი შევიწყალე,
მათგან მკრთალი შემოვბრუნდი, ტყესა შიგან დავიმალე”.
თქვა: “ნუთუმცა უკუმრიდა, რა გათენდეს, წავალ ხვალე”.

Taking his hand the maiden hid him deep in the cavern.
Then she went out to the horseman who was now dismounting his stallion.
Weeping they greeted each other; their tears flowed down to the ocean.
Avtandil hidden from view gazed on the sight and marvelled.

The flow of hot tears turned the crystal, alas, to the colour of amber.
Long did the swordsman and maiden indulge in heart-rending weeping.
Then she unbuckled his armour and together they entered the cavern.
They were silent. The sabre-like lashes of jet cut the flow of their tears.

Avtandil watched from the opening, a captive now freed from his dungeon
He saw how she spread on the ground a panther skin for the horseman.
Tariel sat down upon it; sigh upon sigh was redoubled.
The jet-black lashes were plaited by tears intermingled with blood

Striking a light with a flint the maiden kindled a fire.
Thinking him hungry she placed some roasted fowl before him.
He seemed not to relish the food and scarcely partook of the meal,
Listlessly biting a piece, then spitting it out without chewing.

Then he reclined on the skin, and soon he was fast asleep.
All at once he jumped up and screamed like one bereft of his senses.
Weeping, he smote his breast with a stone and his head with a cudgel.
Gazing upon him the maiden scratched her cheeks and wept loudly.

“Why have you come so soon? Has anything happened?“she asked him.
He said: “Far away on a plain I encountered a king who was hunting.
He had countless soldiers with him, heavily loaded with luggage.
And was enjoying good sport on the plain where beaters were scattered.

“When I set eyes on those hunters the fires within me burned fiercer,
For, as you know, I avoid them and detest the sight of all beings.
I turned round my horse and left them to conceal myself in the forest.
Tomorrow at daybreak, I said, I shall go if no one pursues me”.

ქალსა ცრემლნი გარდმოსცვივდეს ას-ნაკეცნი, ბევრის-ბევრად;
მოახსენა: “მხეცთა თანა იარები მარტო ტევრად,
არას კაცსა არ იახლებ საუბრად და შემაქცევრად;
მას მაგითა ვერას არგებ, დღეთა შენთა ცუდად ჰლევ რად?

ყოვლი პირი ქვეყანისა ერთობ სრულად მოგივლია,
ერთი კაცი შემაქცევრად შენად ვითა დაგელია?
გეახლოს და არ გაჰშმაგდე, თუცა ჭირი არ გაკლია;
შენ მოჰკვდე და იგი წახდეს, ესე შენთვის რა მადლია?”

უბრძანა: “დაო, ეგეა მსგავსი შენისა გულისა,
მაგრა არ არის ქვეყანად წამალი ამა წყლულისა!
ვის ძალ-უც პოვნა კაცისა, თვით სოფლად არ-მოსრულისა?
ჩემი ლხინია სიკვდილი, გაყრა ხორცთა და სულისა.

ღმერთმან სხვამცა ეტლსა ჩემსა რადმც კაცი რად დაჰბადა,
სიახლე და საუბარი თუმცა მისი მე მეწადა!
ვინმცა გასძლნა ჭირნი ჩემნი, ანუ ვინმცა შეეცადა?
შენგან კიდე ხორციელი, დაო, მივის არასადა”.

ქალმან ჰკადრა: “არ გამიწყრე, ვიშიშვი და ვიაჯ დია;
რათგან ღმერთსა ვაზირობა შენი ჩემზედ მოუგდია,
ვერ დავმალავ, უკეთესი რაცა საქმე გამიცდია.
არა ვარგ-ა უსაზომო, ზომსა თავი გარდგიხდია.

ყმამან უთხრა: “რას მენუკევ, არა ვიცი, გამიცხადე.
კაცი ჩემად სამსახურად უღმრთოდ მემცა ვით დავჰბადე!
ღმერთსა ჩემი უბედობა უნდა, მემცა რას ვეცადე!
განაღამცა გავნადირდი, თავი ასრე გავიხადე”.

ქალმან კვლა ჰკადრა: “გაგსაჯე მეტითა შეგონებითა,
მაგრა თუ კაცი მოგგვარო, მოგყვეს თავისა ნებითა,
იგი გეახლოს, ილხენდე მისითა შემეცნებითა,
ფიცე, არ მოჰკლა, არ იყო, არ-სავნებლისა ვნებითა”.

Her tears flowed a hundred times more, a thousand times more as she answered:
“With the wild beasts you wander, alone in the deepest of forests,
Shunning the friendship of man, and the world with its joys and its pleasures.
How can you render her aid if you spend all your days in weeping?

“Over the face of the earth you have wandered in search of your loved one.
Strange that you met not a soul to confide in and afford you some pleasure!
But if your rage is increased on seeing a man approach you,
Would it diminish your sorrow if one or the other is slaughtered?”

“This is”, he said, “the desire of your well-meaning heart, my sister.
But there is no balm upon earth with which I can soothe my wound,
Nor is there man in this world with whom I can share my affliction.
My only hope is in death, the severance of soul from body.

“Though I may wish for a comrade to confide in and have as companion,
Why should God cause another to suffer the same fate as I do?
Who could endure what I suffer or even endeavour to bear it?
I have no one but you in this world who can share my misfortune”.

Asmat replied: “Be not angry with me for speaking so boldly.
God, as you see, has made me your companion and comrade in sorrow.
You have afflicted yourself, overstepped all limits of reason.
Now I shall speak to you frankly, so listen to me and my counsel”.

Puzzled, he said to the maiden: “I know not what you desire.
Can I without God create a man who would faithfully serve me?
My lot is to yield to fate and submit to Heaven’s decree.
True, I resemble a beast roaming the forests, my sister”.

She said: “No doubt I have vexed you, my brother, with overmuch counsel.
But if I find such a man who would come and willingly serve you,
One who would render you aid, one you can love and confide in,
Will you swear and give me your promise not to offend or slay him”