ქალმან უთხრა საუბარი კეკლუც-სიტყვად, არ დუხჭირად,
იტყვის: “თუცა აქანამდის ჩემგან შორს ხარ დანამჭირად,
მიკვირს, მოგხვდა წამის ყოფად საქმე შენგან საეჭვი რად,
მაგრა გითხრა პირველ ხვალმე, სენი მე მჭირს რაცა ჭირად.

გახსოვს, ოდეს შენ და როსტანს მინდორს მხეცი დაგეხოცა,
ყმა გენახა უცხო ვინმე, რომე ცრემლი მოეხოცა?
მას უკანით გონებამან მისმან ასრე დამამხო-ცა,
შენ გენუკევ მონახვასა, კიდით კიდე მოჰლახო ცა.

აქანამდის ნაუბარსა თუცა ვერას ვერ გეტყვია,
მაგრა შორით სიყვარული შენგან ჩემი შემიტყვია,
ვიცი, რომე გაუწყვედლად თვალთათ ცრემლი გისეტყვია,
შეუპყრიხარ სიყვარულსა, გული შენი დაუტყვია.

ასრე გითხრა, სამსახური ჩემი გმართებს ამად ორად:
პირველ, ყმა ხარ, ხორციელი არავინ გვყავს შენად სწორად,
მერმე, ჩემი მიჯნური ხარ, დასტურია, არ ნაჭორად;
წა და იგი მოყმე ძებნე, ახლოს იყოს, თუნდა შორად.

“შენგან ჩემი სიყვარული ამით უფრო გაამყარე,
რომე დამსხნა შეჭირვება, ეშმა ბილწი ასაპყარე.
გულსა გარე საიმედო ია მორგე, ვარდი ყარე,
მერმე მოდი, ლომო, მზესა შეგეყრები, შემეყარე.

სამსა ძებნე წელიწადსა იგი შენი საძებნარი;
ჰპოვო, მოდი გამარჯვებით, მხიარულად მოუბნარი;
ვერა ჰპოვებ, დავიჯერებ, იყო თურე უჩინარი;
კოკობი და უფურჭვნელი ვარდი დაგხვდე დაუმჭნარი.

“ფიცით გითხრობ: შენგან კიდე თუ შევირთო რაცა ქმარი,
მზეცა მომხვდეს ხორციელი, ჩემთვის კაცად შენაქმარი,
სრულად მოვსწყდე სამოთხესა, ქვესკნელს ვიყო დასანთქმარი,
შენი მკლვიდეს სიყვარული, გულსა დანა ასაქმარი”.

La femme a le verbe courtois, doucement coule sa parole.
Elle dit: «Séparé de moi, à l’amour au loin tu t’immoles,
Tu es étonné de me voir te dévoiler ma pensée folle,
Mais je veux t’apprendre d’abord mon ennui que rien ne console.

«Te souviens-tu, avec Rostan chassant le gibier dans les champs,
Vous avez vu un chevalier pleurant et la tête hochant?
Depuis, son image me suit, me minant et me desséchant.
Je te prie d’aller le chercher par monts et par vaux chevauchant.

«Pour être tu, le sentiment ne bat pas moins de sa propre aile,
J’écoute ton cœur à distance et son attache n’est pas frêle,
Tes larmes martèlent le sol de coups désespérés de grêle,
Tu es prisonnier de l’amour, cet état avec grâce agrée-le.

«Tu sais me devoir ton service à deux raisons ayant égard:
Premièrement, tu es vassal, aucun mortel n’est ton égal,
Et puis en t’appelant midjnour je dis vrai et point ne m’égare.
Va donc chercher le chevalier, scrutant les pays du regard.

«Affermis ainsi ton amour et l’ascendant de ton pouvoir,
Maîtrise l’ignoble Malin, apaise mon âme en émoi,
Parsème de roses mon cœur, de violettes de 1’espoir,
Puis nos soleils se rejoindront, mon lion reviendra vers moi.

«Pendant trois ans cherche celui qui se moqua de vos paris,
L’ayant trouvé, rentre vainqueur, avec aux lèvres un souris;
Le cas échéant, je croirai qu’un invisible vous surprit.
Intacte tu me trouveras, bouton de rose non flétri.

«Si je préfère un autre à toi, soit-il doré par Lucifer,
Soit-il le soleil incarné à ma vue éblouie offert,
Que je n’accède au paradis et que m’engloutisse l’enfer,
Que me condamne ton amour, que mon cœur crève sous ton fer!»

მოახსენა ყმამან: “მზეო, ვინ გიშერი აწამწამე,
სხვა პასუხი რამცა გკადრე, ანუ რამცა შევიწამე?
მე სიკვდილსა მოველოდი, შენ სიცოცხლე გამიწამე,
ვითა მონა, სამსახურად გაღანამცა წავე, წა-, მე!”

კვლაცა ჰკადრა: “აჰა, მზეო, რათგან ღმერთმან მზედ დაგბადა,
მით გმორჩილობს, ზეციერი მნათობია რაცა სადა;
მე რომ თქვენგან მოვისმინენ წყალობანი, მედიადა.
ვარდი ჩემი არ დაჭნების, შუქი შენი იეფად ა”

კვლა შეჰფიცეს ერთმანერთსა, დააპირეს ესე პირი,
გასალდეს და გაამრავლეს საუბარი სიტყვა-ხშირი.
გაადვილდა, აქანამდის გარდეხადა რაცა ჭირი;
თეთრთა კბილთათ გამოჰკრთების თეთრი ელვა ვითა ჭვირი.

ერთგან დასხდეს, ილაღობეს, საუბარი ასად აგეს,
ბროლ-ბადახში შეხვეული და გიშერი ასადაგეს;
ყმა ეტყვის, თუ: “შენთა მჭვრეტთა თავი ხელი, ა, სად აგეს!
ცეცხლთა, შენგან მოდებულთა, გული ჩემი ასადაგეს”.

ყმა წავიდა, სიშორესა თუცა მისსა ვერ გასძლებდა,
უკუღმავე იხედვიდა, თვალთა რეტად აყოლებდა,
ბროლსა სეტყვს და ვარდსა აზრობს, ტანსა მჭევრსა ათრთოლებდა,
გული ჰქონდა გულისათვის, სიყვარულსა ავალებდა.

თქვა: “მზეო, ვარდსა სიშორე შენი დამაჩნდეს ეს ადრე,
ბროლი და ლალი გასრულვარ ქარვისა უყვითლესად-რე.
მაშინ რაღა ვქმნა ვერ-ჭვრეტა რა მომხვდეს კვლა უგრძესად-რე!
ხამს მოყვრისათვის სიკვდილი, ესე მე დამიც წესად-რე”.

საწოლს დაწვა, ტირს, მტირალსა ცრემლი ძნელად ეხოცების,
ვითა ვერხვი ქარისაგან, ირხევის და იკეცების;
რა მიჰლულნის, სიახლევე საყვარლისა ეოცების,
შეკრთის, დიდნი დაიზახნის, მით პატიჟი ეოცების.

Le chevalier répond: «Soleil, qui transforma en cils le jais,
Oserais-je tergiverser ou à un sort meilleur songer?
J’imaginais trouver la mort, tu rends la vie à ton sujet.
Comme un esclave j’obéis, je pars de ton devoir chargé.»

II poursuit: «Puisque le Seigneur en astre du jour te fit naître,
Les étoiles s’effaceront t’apercevant à la fenêtre.
Par ton indulgence élevé, je me sens grandi en mon être,
Ma rose ne se fanera tant que ta clarté la pénètre.»

Le chevalier et son hôtesse à nouveau se prêtent serment,
Les propos se multipliant confirment leur engagement
Et viennent alléger le mal qui opprimait les deux amants.
Lançant de blancs éclairs, leurs dents illuminent le firmament.

La joie centuple le propos, le débordant comme l’écume,
Le cristal, le rubis, le jais, brisant la contrainte, s’allument,
Le preux dit: «Celui qui te voit cède son esprit à la brume,
Ton feu enveloppe mon corps, ronge mon cœur et le consume.»

Le preux prend congé, surmontant de l’éloignement le vertige,
Il se retourne et du regard sa propre folie il fustige:
La grêle frappe le cristal, la rose transit sur sa tige.
Un amant donne cœur pour cœur, l’amour ignore le litige.

II se dit: «Soleil, de l’exil ma rose se ressentira,
Naguère cristal et rubis, plus que l’ambre elle jaunira.
Que faire si dérobe aux yeux ton image mon sort ingrat?
Pour son aimée il faut mourir, c’est la loi que servent mes bras.»

II pleure affalé sur son lit, les larmes ne sèchent point, tremble
Son corps agité, tourmenté, comme plie sous le vent le tremble.
L’amante, à peine il clôt les yeux, lui rend visite, ce lui semble.
Le preux sursaute et pousse un cri, en proie à vingt douleurs ensemble.

მოშორვება საყვარლისა მას შეჰქმნოდა მისად ღაზოდ,
ცრემლსა ვითა მარალიტსა სწვიმს ვარდისა დასანაზოდ.
რა გათენდა, შეეკაზმა მისთა მჭვრეტთა სალამაზოდ,
ცხენსა შეჯდა, გაემართა, დარბაზს მივა სადარბაზოდ.

დარბაზს ეჯიბი შეგზავნა, მართ მისგან შენარონია,
შესთვალა: “გკადრებ, მეფეო, მე ესე გამიგონია:
ყოველი პირი მიწისა თქვენ ხრმლითა დაგიმონია,
აწ თუ სჯობს, ესე ამბავი ცნან, რაცა გარემონია.

მე წავიდე, მოვიარო, ვილაშქრო და ვინაპირო,
თინათინის ხელმწიფობა მტერთა თქვენთა გულსა ვჰგმირო,
მორჩილ-ქმნილთა გავახარო, ურჩი ყოვლი ავატირო,
ძღვენნი გკადრნე ზედას-ზედა, არ სალამი დავაძვირო”.

მეფესა ეთქვა ამისი დიადი მადრიელობა,
ებრძანა: “ლომო, არა გჭირს შენ ომთა გარდუხდელობა,
აწ მაგა შენსა თათბირსა ჰგავსო შენივე ქველობა.
წა, მაგრა მომხვდეს, რაღა ვქმნა, თუ სიშორისა გრძელობა!”

ყმა შევიდა, თაყვანის-სცა, მადლი რამე მოახსენა:
“ხელმწიფეო, მიკვირს, ქება რად იკადრეთ ჩემი თქვენა?!
აწ ნუთუ კვლა იშორისა ღმერთმან ბნელი გამითენა,
პირი თქვენი მხიარული მხიარულსა კვლა მიჩვენა!”

მეფე ყელსა მოეკიდა, გარდაკოცნა ვითა შვილი.
სხვა მათებრი არ ყოფილა არ გამზრდელი, არ გაზრდილი!
ყმა ადგა და წამოვიდა, მას დღე მათი ჩანს გაყრილი;
როსტან მისთვის აატირა გონიერი გული, ლბილი.

გამოემართა ავთანდილ, მოყმე მხნე, ლაღად მავალი.
ოც დღე იარა, ღამეცა დღეს ზედა წაჰრთო მრავალი.
იგია ლხინი სოფლისა, იგია ნივთი და ვალი,
არ მისცილდების თინათინ მისი მას, ვისგან სწვავ ალი.

Du chagrin de l’éloignement le preux éprouve la mainmise,
Les larmes perlent sur la rose et leur flot son éclat tamise.
À l’aube il revêt ses habits, qui le voit admire sa mise,
À cheval il va au palais où son audience est admise.

Avtandil dépêche l’edjib, chargé d’une mission brève,
Dire au monarque: «Permettez que ma voix près de vous s’élève:
La terre entière se soumet à la puissance de ton glaive.
Il sied désormais qu’alentour des rebelles ne se soulèvent.

«Annonçant le règne nouveau, je ferai le tour des frontières,
Je réduirai tes ennemis, ceux de Tinatine la fière,
Aux fidèles portant la joie, soumettant les âmes altières,
T’adressant de nombreux présents, me rappelant à tes prières.»

Le roi le fit remercier lorsque le messager se tut,
Disant: «Il sied à un lion d’être ferme, au combat têtu,
Et ton conseil est le reflet de ton héroïque vertu.
Va donc! Séparés, nous serons de patience revêtus!»

Le preux entra et salua disant au monarque merci:
«Sire, vous m’étonnez: pourquoi louer votre vassal ainsi?
Si Dieu m’octroie de vous revoir et si ma nuit Il éclaircit,
J’oublierai en vous contemplant dans la joie mes menus soucis!»

Le roi l’étreignant par le cou, le serre en fils contre son cœur,
Personne ne peut égaler le disciple ou le précepteur!
Le chevalier se lève et part, de se séparer sonne l’heure,
Le cœur généreux de Rostan verse à profusion des pleurs.

Avtandil quitte le palais, le noble preux son chemin suit,
Sans trêve il chevauche vingt jours, veillant de jour comme de nuit.
Il est la joie de l’univers, son trésor et son sûr appui,
Sa Tinatine ne le quitte, et sa brûlure ne lui nuit.

რა მოვიდა, სიხარული შიგან გახდა სამეფოსა.
მოეგებნეს დიდებულნი, ძღვენსა სძღვნიდეს იეფოსა.
იგი პირ-მზე არ მოსცთების სიარულსა სასწრაფოსა.
მიჰხვდეს მყოფნი მას წინაშე სიხარულსა სადაფოსა.

ქალაქი ჰქონდა მაგარი საზაროდ სანაპიროსა,
გარე კლდე იყო, გიამბობ ზღუდესა უქვიტკიროსა.
ყმამან მუნ დაყო სამი დღე ამოსა სანადიროსა,
გამზრდელი მისი შერმადინ დაისვა სავაზიროსა.

უბრძანა: “აჰა, შერმადინ, ამად მე შენგან მრცხვენიან,
ჩემნი საქმენი ყოველნი გცოდნიან, გაგივლენიან,
მაგრა არ იცი აქამდის, რანიცა ცრემლნი მდენიან!
მე ვისგან მქონდეს პატიჟნი, აწ მასვე მოულხენიან.

მოუკლავარ თინათინის სურვილსა და სიყვარულსა,
ცრემლი ცხელი ასოვლებდის ნარგისთაგან ვარდსა ზრულსა,
ვერ ვაჩენდი აქანამდის ჭირსა ჩემგან დაფარულსა,
აწ მიბრძანა საიმედო, ამად მხედავ მხიარულსა.

მიბრძანა: “მიცან ამბავი მის ყმისა დაკარგულისა,
მოხვიდე, სრულ-ვქმნა მაშინღა შენი წადილი გულისა,
ქმარი არ მინდა უშენო, მომხვდეს ხისაცა რგულისა!”
მომცა წამალი გულისა, აქამდის დადაგულისა.

“პირველ, ყმა ვარ, წასლვა მინდა პატრონისა სამსახურად, –
ხამს მეფეთა ერთგულობა, ყოფა გვმართებს ყმასა ყმურად, –
მერმე, ცეცსლი დაუვსია, აღარა მწვავს გულსა მურად.
ხამს, თუ კაცი არ შეუდრკეს, ჭირს მიუხდეს მამაცურად.

ვართ უმოყვრესნი მე და შენ ყოველთა პატრონ-ყმათასა,
ამისთვის გნუკევ სმენასა შენ ამა ჩემთა ხმათასა:
ჩემ წილ დაგაგდებ პატრონად, თავადად ჩემთა სპათასა,
ამა საქმესა ვერა ვიქმ მე განდობასა სხვათასა.

À son retour se répandit l’allégresse dans le royaume,
De présents comblèrent le preux les nobles et les gentilshommes,
D’aspect solaire, il ne perdit son temps en halte ni en somme,
À ceux qui purent l’approcher il versa le bienfaisant baume.

S’élevant parmi les rochers, servant à protéger les uns,
Son château-fort plus d’une fois tint en respect d’autres voisins.
Le preux chassa trois jours, frôlant parfois d’exhubérants fusains.
Puis il convoqua Chermadin, sautant bas de son cheval zain.

II lui dit: «Chermadin, en ta présence je me sens confus:
Fidèle témoin et acteur de mes entreprises tu fus,
Mais tu ne connaissais mes pleurs secrets se tenant à l’affût.
Eh bien, celle qui m’attristait me comble de joie sans refus!

«Tinatine aimée, désirée, occit mon cœur, mes jours noircissent,
Sur les roses flétries en flots coulent les larmes des narcisses,
Je dissimule mon angoisse, et par son feu mes sens périssent
Mais elle me redonne espoir, ma joie, ma gaîté s’en nourrissent.

«Elle me dit: «Va découvrir le preux parti sans un aveu,
À ton retour j’accomplirai de ton cœur l’indicible vœu,
D’un autre que toi — soit-il même un cyprès — mari je ne veux!»
Ce fut du baume pour mon cœur jusqu’alors brimé par ses feux.

«D’abord, en vassal conscient, je veux partir servir mon maître,
Un vassal agit en vassal, à son roi il doit s’en remettre.
Puis, l’amante éteignant le feu, mon cœur s’imagine en somme être.
L’homme doit braver le malheur sans broncher et sans s’y soumettre.

«Vassal et suzerain, tous deux nous sommes liés sans méchef,
Partant, daigne prêter l’oreille à l’acte arrêté derechef:
Te subordonnant mes guerriers, en mon lieu je te ferai chef,
Je ne saurais les confier à aucun autre de mon chef.

ლაშქართა და დიდებულთა ალაშქრებდი, ჰპატრონობდი;
დარბაზს კაცსა გაჰგზავნიდი და ამბავსა მათსა სცნობდი,
წიგნსა სწერდი ჩემ მაგიერ, უფასოსა ძღვენსა სძღვნობდი,
აქა სადმე არ-ყოფასა ჩემსა მათმცა რად აგრძნობდი!

ლაშქრობა და ნადირობა შენი ჩემსა დაასასე,
აქათ სამ წელ მომიცადე, ხვაშიადი შემინახე,
მე ნუთუმცა შემოვბრუნდი, ალვა ჩემი არ დაჭნა ხე,
არ მოვბრუნდე, მომიგლოვე, მიტირე და მივაგლახე.

მაშინღა ჰკადრე მეფესა არ საქმე სასურვალია,
აცნობე ჩემი სიკვდილი, – იყავ მართ ვითა მთრვალია, –
მიჰხვდა-თქო საქმე, რომელი ყოვლთათვის გარდუვალია.
გლახაკთა მიეც საჭურჭლე, ოქრო, ვერცხლი და თვალია.

მაშინ უფრო მომეხმარე, ამისგანცა უფრო მხნედ-რე,
ნუ, თუ ადრე დამივიწყო, მახსენებდი ზედას-ზედ-რე!
მეტად კარგად დამიურვე, სული ჩემი შეივედრე,
ზრდანი ჩემნი მოიგონენ, გული შენი მოიმდედრე”.

რა შერმადინ მოისმინა, გაუკვირდა, შეეზარა,
თვალთათ ვითა მარგალიტი ცხელი ცრემლი გარდმოღვარა,
მოახსენა: “უშენომან გულმან რამცა გაიხარა!
ვიცი, რომე არ დასდგები, მაგრა გიშლი ამად არა.

“ჩემად ნაცვლად დაგაგდებო”, – ესე სიტყვა ვით მიბრძანე?
რაგვარა ვქმნა პატრონობა? რამც გიფერე, რამც გიგვანე?
შენ მარტოსა გიგონებდე, მემცა მიწა ვიაკვანე!
სჯობს ორნივე დავიკარგნეთ, წამოგყვები, წამიტანე!”

ყმამან უთხრა: “მომისმინე, მართლად გითხრობ, არა ჭრელად:
რა მიჯნური ველთა რბოდეს, მარტო უნდა გასაჭრელად.
მარგალიტი არვის მიჰხვდეს უსასყიდლოდ, უვაჭრელად.
კაცი ცრუ და მოღალატე ხამს ლახვრითა დასაჭრელად.

«Conduis mes armées, commandant aux nobles dont tu auras cure,
Envoie des messagers au roi qui des nouvelles te procurent,
Écris aux courtisans pour moi, que toujours aient les présents qu’eurent
Mes vassaux. Et que mon départ n’appelle de pensées obscures.

«Essaye de me ressembler à la chasse comme au combat,
Préserve trois ans le secret de nos propos, de nos ébats,
Peut-être pourrai-je rentrer, si mon aloès ne s’abat.
Si je ne reviens, prends le deuil, morfonds-toi, pleure mon trépas.

«Alors seulement va au roi, la triste nouvelle lui livre,
Représente que j’ai péri, titube et chancelle comme ivre,
Disant: «C’est mal inévitable et personne ne s’en délivre.»
Donne aux mendiants mon trésor, distribue or, argent et cuivre.

«Tâche de me servir au mieux, de m’épargner discrédit, blâme.
Vouerais-tu ton maître à l’oubli? Contre mon destin crie et clame!
Songe à mon repos éternel, prie pour le salut de mon âme,
Et en retour de mes bontés morfonds-toi en mère ou en femme.»

L’esclave s’étonne à ces mots, désemparé et sans soutien,
Des larmes perlent de ses yeux, entrecoupant leur entretien.
Il dit: «Sans toi, ô mon seigneur, mon triste cœur ne m’appartient!
Mais ton dessein est arrêté, je me plie et ne te retiens.

«Je te laisserai en mon lieu», dis-tu, et j’ai un soubresaut.
«Comment pourrai-je t’imiter, comment commander aux vassaux?
Plutôt que de te savoir seul, que la terre soit mon berceau!
Mieux vaut que nous partions tous deux, marqués par un unique sceau!»

Le preux lui dit: «Daigne écouter la vérité, pas le mensonge:
Un midjnour se doit d’errer seul, qu’il passe les champs ou les longe
Sans marchander et sans payer, à prendre la perle qui songe?
À un traître ou à l’homme faux sans hésiter sa lance on plonge.