ჩვენ აქა ვპოვეთ ზღვის პირსა კაცი უსულოდ მდებარე,
ვუშველეთ, ენა მოეცა სიტყვისა გამომგებარე;
ვჰკითხეთ, თუ: “ვინ ხარ, ღარიბო, რასა საქმისა მძებარე?”
გვითხრა: “თუ შეხვალთ, დაგხოცენ; კიდე ცოცხალ ვარ მე ბარე?!”

თქვა: “ქარავანი ეგვიპტით გამოვემართეთ ერითა,
ზღვასა შევედით ტვირთულნი ლარითა მრავალ-ფერითა,
მუნ მეკობრეთა დაგვხოცნეს ძელით, სახნისის წვერითა;
ყველაი წახდა, არ ვიცი, აქა მოსრულვარ მე რითა!”

ლომო და მზეო, ესეა მიზეზი აქა დგომისა,
დაბრუნვებითა გვეცემის ზიანი არ-საზომისა;
შევიდეთ, ვა თუ დაგვხოცნენ, ძალი არა გვაქვს ომისა,
ვერცა ვდგათ, ვერცა წასრულვართ, ღონე წაგვსლვია რჩომისა”.

ყმამან უთხრა: “ვინცა ჭმუნავს, ცუდია და ცუდად სცთების!
რაცა მოვა საქმე ზენა, მომავალი არ აგვცთების;
მე მივინდობ სისხლთა თქვენთა, შემოვისხამ, და-ცა-მწვთების,
ვინცა გებრძვის, ხრმალი ჩემი მბრძოლთა თქვენთა დააცვთების”.

მოქარავნენი აივსნეს სიხარულითა დიდითა,
თქვეს: “ყმა ვინმეა ჭაბუკი, არა ჩვენებრვე რიდითა,
აქვს თავისაგან იმედი, ვიყვნეთ გულითა მშვიდითა”.
შევიდეს, ჩასხდეს ხვამალდსა, გაჰმართეს ზღვისა კიდითა.

სიამოვნესა დარითა იარეს, არ სიძნელითა
მათი ბადრაგა ავთანდილ უძღვის გულითა ქველითა.
გამოჩნდა ნავი მეკობრე დროშითა მეტად გრძელითა,
მას ნავსა ნავთა სალეწლად სახნისი ჰგია ძელითა.

კიოდეს და მოდიოდეს, იზახდეს და ბუკსა ჰკრესა;
შეუშინდა ქარავანი მათ ლაშქართა სიდიდესა;
ყმამან უთხრა: “ნუ იშიშვით თქვენ იმათსა სიალფესა,
ანუ დავჰხოც იმ ყველასა, ან სიკვდილი ჩემი დღეს-ა.

Hoy encontramos sobre la arena a un hombre que yacía sin sentido.
Lo socorrimos hasta que recobró el sentido y el uso de su lengua.
Nosotros le preguntamos: “¿Quién eres y qué asuntos te han traído aquí, extranjero?”,
y él respondió: “No entréis en el mar; hay piratas surcando las olas.

Nuestra caravana venía de Egipto con guías y protección,
y habíamos embarcado cargados con valiosas mercancías,
pero los piratas hundieron nuestro barco con su ariete.
Todos perecieron. No sé cómo pude yo llegar a la orilla”.

Éste es el obstáculo, sol y león, que nos tiene detenidos aquí:
si regresamos a nuestra ciudad, sufriremos grandes pérdidas,
y si embarcamos, los piratas hundirán nuestro barco y moriremos.
No podemos ni quedarnos ni partir, y perdemos el coraje y la razón”.

El caballero les dice: “No es juicioso abandonarse uno mismo y no socorrerse.
El destino no puede ser cambiado, sus decisiones son inapelables.
Tomo a mi cargo vuestras vidas, no temáis ya a esos piratas.
Mi espada se batirá contra todos los que busquen perjudicaros”.

La alegría levantó los corazones de los mercaderes y el valor volvió a ellos.
Todos decían: “El joven caballero es valiente como un león, no tímido como nosotros.
Él sabe lo que tiene que hacer; la tranquilidad regresa a nuestros corazones”.
Entonces subieron a la nave y ganaron sin miedo el mar abierto.

El tiempo era espléndido y navegaban con vientos favorables.
Los mercaderes agradecían a Avtandil su vigilancia y protección.
Un barco pirata, tras varios días en el mar, se hizo visible frente a ellos
con un terrible ariete de hierro a proa para hundir los otros barcos.

Haciendo sonar el cuerno, los piratas avanzaban dando grandes gritos.
Los numerosos guerreros de la cubierta aterrorizaban a los timoratos comerciantes,
pero Avtandil les dice: “No os dejéis amedrentar por sus artimañas,
porque hoy acabaré con ellos o éste será el último día de mi vida.

უგანგებოდ ვერას მიზმენ, შე-ცა-მებნენ ხმელთა სპანი;
განგებაა, არ დავრჩები, ლახვარნია ჩემთვის მზანი;
ვერ დამხსნიან ვერ ციხენი, ვერ მოყვასნი, ვერცა ძმანი, –
ვინცა იცის ესე ასრე, ჩემებრვეა გულოვანი.

თქვენ, ვაჭარნი, ჯაბანნი ხართ, ომისაცა უმეცარნი,
შორს ისრითა არ დაგხოცნენ, ჩაიხშენით თანა კარნი;
მარტო მნახეთ, ვით შევება, ვით ვიხმარნე ლომნი მკლავნი!
მეკობრისა ნავისანი სისხლნი ჰნახნეთ მონაღვარნი”.

ჩაიცვა ტანსა აბჯარი ქცევითა ვეფხებრ მკრჩხალითა.
მას ხელთა კეტი რკინისა ჰქონდა ხელითა ცალითა;
ნავისა თავსა გულითა წადგა შიშ-შეუვალითა,
ვითა მჭვრეტელნი ჭვრეტითა, მტერნი დახოცნა ხრმალითა.

კიოდეს იგი ლაშქარნი, ხმა მათი არ გაწყდებოდა,
აძგერეს ძელი, რომელსა ზედა სახნისი ჰგებოდა;
ყმა ნავის თავსა უშიშრად ქვე დგა, არ თურე კრთებოდა,
კეტი ჰკრა, ძელი მოსტეხა, სხვით არათ არ მოსტყდებოდა.

ძელი მოსტყდა და ავთანდილ დარჩა ნავ-დაულეწელი;
შეშინდეს იგი ლაშქარნი, გზა ძებნეს გარდსახვეწელი;
ვეღარ გარდესწრნეს, დარდუხლტა მტერთა მი და მო მლეწელი;
არ დარჩა კაცი ცოცხალი მუნ მისგან დაუფრეწელი.

მათ ლაშქართა გულ-უშიშრად ასრე ჰხოცდა, ვითა თხასა;
ზოგი ნავსა შეანარცხის, ზოგსა ჰყრიდა შიგან ზღვასა;
ერთმანერთსა შემოსტყორცის, რვა ცხრასა და ცხრა ჰკრის რვასა;
დაკოდილნი მკვდართა შუა იმალვიან, მალვენ ხმასა.

გაუმარჯვდა ომი მათი, ვითა სწადდა მისსა გულსა.
ზოგთა ჰკადრეს ზენაარი: “ნუ დაგვხოცო, შენსა სჯულსა!”
არ დახოცნა, დაიმონნა, დაჰრჩომოდა რაცა წყლულსა.
მართლად იტყვის მოციქული: “შიში შეიქმს სიყვარულსა”.

Si no está decretado, nada me ocurrirá hoy, aunque todos mis enemigos me atacaran;
pero si está dispuesto que hoy las lanzas han de ser para mí,
no habrá escudo, ni amigos ni hermano que puedan salvarme.
Aquel que lo sabe, como yo lo sé, mantiene firme su corazón.

Vosotros los mercaderes sois cobardes, no conocéis el arte de la guerra.
Poneos a salvo bajo la cubierta y las flechas no podrán atravesaros.
Miradme cómo combato solo y uso mis brazos como las garras de un león,
y veréis cómo la sangre de los piratas corre en arroyos por el barco”.

Con ágiles movimientos de tigre, Avtandil se coloca la armadura.
Con una mano sostiene la maza de hierro como si fuera una pluma.
Con el corazón ligero y sin temor se dirige a la proa del navío,
y hendiendo el aire con su espada golpea y hiere al enemigo.

Los piratas lanzan sus gritos y dirigen el ariete contra las cuadernas,
pero Avtandil de pie en la proa les hace frente sin titubear.
Golpea el ariete con la maza y lo destroza en mil pedazos.
Combate con el valor de un león hasta confundir al enemigo.

El ariete de los piratas está destrozado, pero el barco de Avtandil permanece intacto.
Presos del pánico, los piratas buscan ahora su salvación en la huida,
pero el caballero se lanza sobre ellos y los atraviesa con su espada.
Ni uno solo escapó y a sus pies quedaron como fardos inertes.

Con valeroso ardor, acaba con sus enemigos como si fueran cabras salvajes;
a algunos los golpea contra los mástiles y a otros los arroja al mar.
Caen unos detrás de otros: ocho, y luego nueve, nueve, y luego diez.
Mientras, los que quedaron heridos entre los cadáveres, ahogan sus gritos.

La victoria en aquella lucha fue tan grande como deseaba su corazón.
Los vencidos le suplican humildemente: “Ten piedad, no acabes con nosotros!”,
y él respeta sus vidas y toma prisioneros a los heridos y supervivientes.
El Apóstol ha dicho con razón*: “El amor puede nacer del miedo”.

კაცო, ძალსა ნუ იქადი, ნუცა მოჰკვეხ ვითა მთრვალი!
არას გარგებს ძლიერება, თუ არ შეგწევს ღმრთისა ძალი!
დიდთა ხეთა მოერევის, მცირე დასწვავს ნაბერწკალი,
ღმერთი გფარავს, სწორად გაჰკვეთს, შეშა ვის ჰკრა, თუნდა ხრმალი.

მუნ ავთანდილ საჭურჭლენი მათეულნი დიდნი ნახნა,
ნავი ნავსა შეატყუბა, ქარავანსა დაუზახნა.
უსამ ნახა მხიარული, – გაეხარნეს, არ იახნა,
ჰკადრეს ხოტბა ქებად მისად, სასახავნი დიდნი სახნა.

ავთანდილის მაქებელთა ათასიმცა ენა ენდა!
ვერმცა მათ თქვეს, ნაომრობა როგორ ტურფად დაუშვენდა;
ქარავანმან იზრიალა, თქვეს: “უფალო, მადლი შენდა!
მზემან შუქნი შემოგვადგნა, ღამე ბნელი გაგვითენდა”.

მოეგებნეს, აკოცებდეს თავსა, პირსა, ფერხთა, ხელსა;
ჰკადრეს ქება უსაზომო მას ტურფასა საქებელსა:
– მისი ჭვრეტა გააშმაგებს კაცსა ბრძენსა, ვითა ხელსა:
შენგან დავჰრჩით ჩვენ ყველანი ფათერაკსა ეზომ ძნელსა.

ყმამან უთხრა: “მადლი ღმერთსა, შემოქმედსა, არსთა მხადსა,
ვისგან ძალნი ზეციერნი გააგებენ აქა ქმნადსა,
იგი იქმან ყველაკასა, იდუმალსა, ზოგსა ცხადსა;
ხამს ყოვლისა დაჯერება, ბრძენი სჯერა მოწევნადსა.

ღმერთმან სულსა ეგოდენსა თქვენ გათნია სისხლი თქვენი.
მე, გლახ, რა ვარ? მიწა ცუდი; თავით ჩემით რამცა ვქმენი?
აწ დავხოცენ მტერნი თქვენნი, გავასრულენ, რაცა ვთქვენი;
ნავი სრულად საქონლითა მომიღია, ვითა ძღვენი”.

ამოა, კარგსა მოყმესა რა ომი გაჰმარჯვებოდეს,
ამხანაგთათვის ეჯობნოს, ვინცა მას თანა-ჰხლებოდეს.
მიულოცვიდენ, აქებდენ, მათ აგრე მყოფთა სწბებოდეს,
ჰშვენოდეს დაკოდილობა, ცოტაი რამე ჰვნებოდეს.

No despilfarres, hombre, tu fuerza como hacen los borrachos,
porque no te servirá de nada si Dios no está contigo.
Una llama pequeñísima puede crecer y quemar un gran árbol,
y si Dios te ayuda, un leño grueso puede volverse afilado como un sable.

Avtandil encontró en el barco pirata grandes riquezas.
Entonces llamó a los mercaderes y les mostró el tesoro.
Cuando Usam lo ve, ya no está triste sino muy contento.
Da gracias a Dios y elogia al caballero que los ha salvado.

Mil lenguas no bastan para elogiar el valor de Avtandil,
ni sabrían decir cuán hermoso está después de la batalla.
Los mercaderes exclaman: “Te damos las gracias, Señor,
pues has alumbrado la noche y dispersado la sombra con tu luz”.

Le rodean y se acercan a besarle las manos, el rostro, los pies.
Cubren de elogios a aquel que es digno de los mayores elogios,
pues su belleza incomparable hace perder la cabeza a necios y sabios.
“¡Tú has salvado nuestras vidas de un desastre seguro!”.

El caballero dice: “Agradezcámoslo a Dios, el Creador, el Hacedor de todo,
cuya potestad celestial determina lo que debe suceder aquí.
Él engendra cuanto existe, lo que se muestra y lo que se oculta.
El hombre sabio tiene confianza en lo que ha de venir.

Dios ha protegido vuestra sangre y también vuestras almas.
¿Qué hubiera podido yo, ínfima mota de tierra, si Él no me ayudar?
Yo sólo mantuve mi promesa, exterminando a vuestros enemigos,
y he recibido como recompensa un barco lleno de riquezas”.

Qué gozo cuando un buen caballero gana una batalla,
y vence con valor a los enemigos con los que ha luchado.
Los demás le elogian y le felicitan, pero él permanece tranquilo.
Los heridos suplican, pero el vencedor apenas tiene un rasguño.

იგი ნავი მეკობრეთა მას დღე ნახეს, არ ახვალეს,
მუნ დებულთა საჭურჭლეთა ამარიმცა ვით დათვალეს!
მათსა ნავსა გარდმოიღეს, ნავი სრულად გარდმოცალეს;
დალეწეს და ზოგი დაწვეს, შეშა დრამად არ გაცვალეს.

ავთანდილს უსამ მოართვა ვაჭართა შემოთვლილობა:
“შენგან ვართ გამაგრებულნი, ჩვენ ვიცით ჩვენი ცვილობა;
რაცა გვაქვს, იგი შენია, ამას არ უნდა ცილობა,
რასაცა მოგვცემ, გვიბოძე, გვიქმნია აქა ყრილობა”.

ყმამან შესთვალა: “ჰე, ძმანო, წეღანცა მოგისმენია,
ღმერთსა შეესმა, ნაკადი რაცა თქვენ თვალთა გდენია,
მან დაგარჩინნა; მე რა ვარ? მე, გლახ, რა მომილხენია!
რა გინდა მომცეთ, რას ვაქმნევ? მე ვარ და ჩემი ცხენია!

მე თუცა რამცა მინდოდა საჭურჭლე დასადებელი,
ჩემსაცა მქონდა ურიცხვი, უსახო ლარ-საგებელი;
რას ვაქმნევ თქვენსა? რად მინდა? ოდენ ვარ თქვენი მხლებელი;
სხვაგან რამე მიც სხვა საქმე თავისა წასაგებელი.

აწ რაცა აქა ვიშოვე საჭურჭლე დაუთვალავი,
რაცა ვის გინდა, წაიღეთ, არვისი ვიყო მლალავი,
ერთსა ვიაჯი, მააჯეთ სააჯო არ-საკრძალავი:
საქმე რამე მიც თქვენ შიგან თავისა დასამალავი.

ჟამამდის ჩემსა ნუ იტყვით არ თქვენსა პატრონობასა,
თქვით : “თავადია ჩვენი”-თქო, ნუ მიხმობთ ჭაბუკობასა.
მე სავაჭროსა ჩავიცვამ, დავიწყებ ჯუბაჩობასა;
თქვენ შემინახეთ ნამუსი, თქვენსა და ჩემსა ძმობასა!”

ესე საქმე ქარავანსა გაეხარნეს მეტად დია;
მოვიდეს და თაყვანის-სცეს, ჰკადრეს: “ჩვენი იმედია,
რაცა აჯა ჩვენ გვმართებდა, იგი თქვენვე გიაჯია,
მას ვჰმსახუროთ, ვისი პირი მზისა პირად გაგვიცდია”.

Aquel día sólo examinan el botín del barco pirata, y al siguiente lo llevan al suyo.
¿Quién podría calcular el valor de todos los tesoros allí ocultos?
A una orden de Avtandil el navío es vaciado y los tesoros transportados.
Después lo juntan todo y prenden fuego al barco, que se hunde en el agua.

Usam comunica a Avtandil un ruego de todos los mercaderes:
“Conocemos nuestra debilidad, tú eres toda nuestra fuerza.
Cuanto tenemos es tuyo pues te debemos vida y riquezas.
Del botín tomaremos lo que tú decidas, ése es el deseo de todos”.

El caballero responde: “Hermanos, vosotros lo habéis comprobado.
Dios vio el torrente de lágrimas que corría de vuestros ojos.
Quien os salvó fue Él, a mí nada tenéis que agradecerme.
¿Para qué necesito lo que me dais? Ya tengo mi caballo y a mí mismo.

Os lo agradezco, pero a mí de nada me sirven estos tesoros.
Poseo en mi palacio incalculables riquezas, seda y oro a raudales.
¿Para qué necesito el botín? ¿Qué haría yo con él?
Yo sólo soy un compañero de viaje. Mi negocio es otro, lejos de aquí.

Guardad para vosotros las riquezas que albergaba el barco pirata.
Con nadie disputaré nada, que cada uno tome lo que quiera.
Yo tan sólo voy a haceros una demanda, oid, os lo suplico:
quisiera ocultarme entre vosotros para resolver un asunto que me interesa.

Olvidad que soy señor de un reino, decid únicamente que soy vuestro jefe;
no me tratéis como a noble caballero, sino como a aquel que os guía.
Me vestiré de mercader y me enseñaréis a comerciar como vosotros.
Como prueba de amistad, os ruego que ocultéis este secreto”.

Los mercaderes se regocijan con esta petición e inclinándose ante él dicen:
“Era el deseo de nuestro corazón poder corresponder contigo de algún modo.
Acepta, gran señor, nuestra devoción y servicio, cumpliremos tu deseo.
Servir a quien resplandece como el sol es para nosotros el más grande honor”.